ورود بانک رفاه کارگران به ساختار مالکیتی ذوبآهن اصفهان، صرفاً یک جابهجایی سهام، یک تصمیم مالی یا یک تغییر در ترکیب مالکیت یک شرکت بورسی نیست. این اتفاق، به دلیل ماهیت ذوبآهن، باید فراتر از ادبیات معمول واگذاریها، بدهیها، ترازنامهها و تصمیمات مالکیتی تحلیل شود.
ذوبآهن اصفهان یک کارخانه معمولی نیست. ذوبآهن بخشی از تاریخ صنعت ایران است؛ نامی که با آغاز فولادسازی مدرن، تربیت نیروی انسانی متخصص، شکلگیری زنجیره فولاد، توسعه مقاطع ساختمانی، تولید ریل ملی، اشتغال گسترده و هویت صنعتی یک منطقه گره خورده است. این شرکت تنها با کوره بلند، خطوط نورد، ماشینآلات، زمین، دارایی و سهام تعریف نمیشود؛ ذوبآهن با کارگران، مهندسان، تکنسینها، مدیران تولید، خانوادههای وابسته به آن، تجربه چند دهه کار صنعتی و جایگاه معنوی خود در اقتصاد ملی معنا پیدا میکند.
از همین نقطه است که مسئولیت بانک رفاه آغاز میشود. بانک رفاه باید پیش از هر تصمیمی درک کند که ذوبآهن یک معامله مالی نیست. این شرکت را نمیتوان فقط بهعنوان یک دارایی قابل ارزشگذاری، یک وثیقه بزرگ، یک محل تسویه بدهی یا یک ردیف در ترازنامه دید. ذوبآهن یک سرمایه ملی است؛ سرمایهای که ارزش واقعی آن فقط در صورتهای مالی دیده نمیشود، بلکه در توان تولید، دانش فنی، برند صنعتی، سرمایه انسانی، نقش زیرساختی و حافظه صنعتی کشور نهفته است.
اگر بانک رفاه ذوبآهن را صرفاً با منطق بانکی ببیند، تصمیمهای آینده نیز ناگزیر کوتاهمدت، مالی و محدود خواهد شد. اما اگر این بانک جایگاه واقعی ذوبآهن را بشناسد، میتواند از ظرفیت مالی خود برای احیای تولید، تثبیت سرمایه در گردش، نوسازی تجهیزات، تأمین پایدار مواد اولیه و بازگرداندن این صنعت مادر به مسیر واقعی خود استفاده کند.
ذوبآهن امروز به پول نیاز دارد، اما فقط با پول احیا نمیشود. این شرکت به سرمایه در گردش پایدار، مواد اولیه مطمئن، نوسازی فنی، مدیریت صنعتی، ثبات تصمیمگیری، برنامه تولیدی قابل سنجش، شفافیت بورسی و اعتماد نیروی انسانی نیاز دارد. بنابراین نقش درست بانک رفاه در ذوبآهن، نقش یک پشتیبان مالی و سهامدار راهبردی است؛ نه نقش مدیر کارخانه.
بانک رفاه باید نقدینگی را به سمت تولید هدایت کند. منابع مالی باید صرف خرید مواد اولیه، کاهش توقفات، تعمیرات اساسی، افزایش ظرفیت تولید، بهبود بهرهوری و نوسازی تجهیزات شود. هرگونه حمایت مالی که اثر آن در تولید، فروش عملیاتی، کاهش بهای تمامشده یا بهبود سود عملیاتی دیده نشود، تنها جابهجایی عددها در صورتهای مالی خواهد بود، نه احیای واقعی ذوبآهن.
بانک رفاه باید از ابزارهای تخصصی خود استفاده کند؛ از تأمین مالی زنجیره تولید، ابزارهای اعتباری، فاکتورینگ، برات الکترونیک، اوراق و روشهای نوین تأمین مالی. مزیت بانک دقیقاً در همین نقطه است. بانک باید پول و ابزار مالی بیاورد، اما نباید منطق شعبه بانکی را بر کوره بلند تحمیل کند.
ذوبآهن را مدیران فولادی، تولیدمحور و آشنا با بدنه صنعت باید اداره کنند. بانک میتواند مطالبهگر باشد، میتواند ناظر راهبردی باشد، میتواند منابع فراهم کند، میتواند ساختار مالی را اصلاح کند؛ اما نباید جایگزین عقل تولید شود. اداره ذوبآهن با اداره یک پرونده اعتباری تفاوت دارد. اینجا تصمیم نادرست فقط یک عدد را جابهجا نمیکند؛ میتواند تولید، اشتغال، اعتماد کارگران و آینده یک صنعت مادر را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، بانک رفاه نباید اسیر نگاه کوتاهمدت شود. ذوبآهن برای بازگشت به ظرفیت واقعی خود به برنامهای چندساله نیاز دارد. فشار برای نتیجه فوری، سود سریع یا کاهش هزینههای ضروری، ممکن است در ظاهر تراز مالی را آرامتر نشان دهد، اما در عمل میتواند به عقبافتادن تعمیرات، فرسودگی تجهیزات، فشار بر نیروی انسانی و تضعیف ظرفیت تولید منجر شود.
شفافیت نیز یکی از ضرورتهای این دوره است. ذوبآهن شرکت بورسی است و سهامداران، کارگران، پیمانکاران، بازار سرمایه و افکار عمومی حق دارند بدانند برنامه مالک جدید چیست. بانک رفاه باید روشن کند که چه نقشهای برای ذوبآهن دارد؛ میزان تعهد مالی آن چیست؛ اولویتهای نوسازی کدام است؛ برنامه اصلاح ساختار مالی چگونه اجرا میشود؛ و شاخصهای سنجش موفقیت مدیریت جدید چه خواهد بود.
نکته مهمتر آن است که بانک رفاه نباید سرمایه اجتماعی ذوبآهن را نادیده بگیرد. ذوبآهن فقط با ماشینآلات کار نمیکند؛ با اعتماد نیروی انسانی زنده میماند. کارگران و متخصصان این شرکت باید احساس کنند مالک جدید آمده است تا تولید را تقویت کند، نه اینکه کارخانه را بهعنوان یک دارایی مالی مدیریت کند. هر برنامهای که بدنه انسانی ذوبآهن را نبیند، از ابتدا ناقص است.
حضور بانک رفاه در ذوبآهن میتواند فرصت باشد؛ اما این فرصت مشروط است. مشروط به اینکه بانک رفاه بفهمد با چه بنگاهی روبهروست. مشروط به اینکه بداند ذوبآهن یک نام تاریخی، یک پایگاه تولیدی، یک سرمایه اجتماعی و یک دارایی ملی است. مشروط به اینکه بانک نقش خود را درست تعریف کند: پشتیبان مالی، نه فرمانده تولید؛ سهامدار مسئول، نه بنگاهدار مداخلهگر؛ همراه احیا، نه مالک صرفاً مالی.
آینده این مالکیت با شعار مشخص نمیشود. معیار قضاوت روشن است: افزایش تولید، تأمین پایدار مواد اولیه، کاهش توقفات، نوسازی واقعی تجهیزات، بهبود سود عملیاتی، ثبات مدیریتی، شفافیت در کدال، حفظ نیروی انسانی و تقویت جایگاه ذوبآهن در زنجیره فولاد کشور.
اگر بانک رفاه بتواند این مسیر را درست طی کند، ورود آن به ذوبآهن میتواند نقطه آغاز احیای یکی از مهمترین سرمایههای صنعتی ایران باشد. اما اگر ذوبآهن به چشم یک معامله مالی دیده شود، این تغییر مالکیت نیز به جابهجایی دیگری در ساختار بنگاههای بزرگ تبدیل خواهد شد؛ جابهجاییای که نام مالک را تغییر میدهد، اما مسئله تولید را حل نمیکند.
ذوبآهن را باید فهمید، بعد مدیریت کرد. این نخستین و مهمترین آزمون بانک رفاه است.
محمدرضا ابراهیمی
مدیرمسئول پایگاه خبری «معدن نامه»
