چرا تجارت جهانی فولاد به هویت‌های پنهان باج نمی‌دهد؟

به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه»،  تجارت بین‌المللی فولاد در سال‌های اخیر دستخوش تحولات ساختاری عمیقی شده است. حرکت به سمت اقتصاد چرخشی و الزام به کاهش ردپای کربن، نهادهای تنظیم‌گر جهانی را بر آن داشته تا نظارت بر زنجیره تامین را به حداکثر برسانند. در این اتمسفر شفاف و داده‌محور، استفاده از واسطه‌های بی‌نام و نشان یا مجوزهای موقت برای صادرات محصولاتی نظیر ورق‌های فولادی غیرممکن است. پدیده کارت‌های یک‌بار مصرف، زاییده خلأهای قانونی، پیمان‌سپاری‌های پیچیده ارزی و تلاش برای فرار مالیاتی در یک اقتصاد ایزوله است و سازمان تجارت جهانی (WTO) یا نهادهایی مانند انجمن جهانی فولاد، هیچ جایگاهی برای چنین ساختارهای غیرشفافی قائل نیستند.

پدیده کارت‌های یک‌بار مصرف، زاییده خلأهای قانونی، پیمان‌سپاری‌های پیچیده ارزی و تلاش برای فرار مالیاتی در یک اقتصاد ایزوله است و سازمان تجارت جهانی (WTO) یا نهادهایی مانند انجمن جهانی فولاد، هیچ جایگاهی برای چنین ساختارهای غیرشفافی قائل نیستند

ساختار تجارت در اقتصادهای توسعه‌یافته؛ شفافیت حداکثری و رهگیری کربن

در اقتصادهای توسعه‌یافته نظیر اتحادیه اروپا و ایالات متحده، تجارت آزاد یک اصل است، اما صادرات و واردات کالاهای استراتژیک به شدت کنترل می‌شود. یک شرکت کوچک بازرگانی برای صادرات باید الزامات زیر را طی کند:

• شناسه اقتصادی دائمی: در اتحادیه اروپا، هر شرکت تجاری به یک کد ثبت و شناسایی فعالان اقتصادی و در آمریکا به شناسه کارفرمایی نیاز دارد. این کدها دائمی بوده و به تمام سوابق مالیاتی متصل‌اند؛ لذا امکان ابطال یا اجاره آن‌ها وجود ندارد.
• شفافیت مبدا: طبق قوانین جدید آمریکا و اروپا، صادرکننده ورق فولادی ملزم به ارائه اسناد دقیقی است که نشان می‌دهد فولاد خام دقیقا در کدام کوره ذوب و ریخته‌گری شده است.
• عوارض کربن: هر شرکتی که بخواهد محصولات فولادی صادر کند، باید میزان انتشار کربن در فرآیند تولید (از احیای مستقیم تا کوره‌های قوس الکتریکی) را اظهار کند. این سطح از پایش داده‌ها، ورود واسطه‌های پنهان را مسدود می‌کند.

مجوزهای دائمی و کنترل‌های تعرفه‌ای

در کشورهای در حال توسعه نیز رویکرد مشابهی حاکم است، با این تفاوت که تمرکز دولت‌ها بیشتر روی تنظیم بازار داخل است تا استانداردهای زیست‌محیطی:

• هند: استارتاپ‌ها با دریافت یک «کد واردات و صادرات» دائمی وارد تجارت می‌شوند. این کد به کد ملی مالیاتی متصل است و اجاره دادن آن جرم مالی محسوب می‌شود.
• چین (ثبت GACC): اداره کل گمرک چین تمامی شرکت‌ها را ملزم به ثبت‌نام دائمی به عنوان اپراتور تجارت خارجی می‌کند. کنترل صادرات برای حمایت از صنایع داخلی، از طریق وضع عوارض مستقیم یا لغو معافیت‌های مالیاتی صورت می‌گیرد، نه محدودیت در صدور مجوز.

چه کسانی نبض صادرات جهانی فولاد را در دست دارند؟

در بازارهای جهانی، حق صادرات به بزرگی یا قدمت شرکت محدود نمی‌شود، اما به دلیل ماهیت سرمایه‌بر این صنعت، صادرات عموماً توسط چهار گروه شناسنامه‌دار انجام می‌شود:

۱. تولیدکنندگان اصلی: غول‌های فولادسازی که از معدن تا نورد را در اختیار دارند و با دپارتمان‌های بازرگانی خود، عرضه‌های کلان و بلندمدت را مدیریت می‌کنند.

۲. شرکت‌های بازرگانی بین‌المللی: واسطه‌های قدرتمندی که نقدینگی و شبکه فروش را تامین کرده و با هویت تجاری شفاف، ریسک‌های حمل‌ونقل و نوسانات قیمت لحظه‌ای را کنترل می‌کنند.

۳. مراکز خدمات فولادی: مجموعه‌هایی که ورق‌های کلاف را خریده، با پردازش‌هایی نظیر برشکاری یا پوشش‌دهی ایجاد ارزش‌افزوده کرده و سپس صادر می‌کنند.

۴. شرکت‌های مدیریت صادرات: شرکت‌های کوچک‌تر که زیرساخت فروش خارجی ندارند، صادرات خود را به این کارگزاران رسمی و ثبت‌شده برون‌سپاری می‌کنند تا با هویت قانونی دائمی کالا را در بازار هدف عرضه کنند.

عبور از سایه‌ها در عصر شفافیت داده‌ها

بررسی ساختار اقتصاد بین‌الملل نشان می‌دهد که مسیر حضور شرکت‌های کوچک و تازه‌تأسیس در تجارت فولاد کاملا باز است، اما این حضور منحصرا از مجرای هویت‌های شفاف، پاسخگو و دائمی می‌گذرد. پدیده مجوزهای موقت یا کارت‌های یک‌بار مصرف، نه یک رویه تجاری، بلکه یک ناهنجاری سیستمی است. با توجه به روند جهانی‌شدن استانداردهایی نظیر رهگیری کربن و سخت‌گیری در گواهی‌های مبدأ، تداوم این ناهنجاری‌ها می‌تواند زنگ خطری جدی برای تاب‌آوری زنجیره تامین و رقابت‌پذیری محصولات فولادی در بازارهای صادراتی باشد.