سمیعی‌نژاد: در اکتشاف عمیق، هزینه یک تصمیم اشتباه چند برابر می‌شود
به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه»، محمدمسعود سمیعی‌نژاد در چهارمین کنفرانس تخصصی اکتشاف ذخایر معدنی با موضوع «اکتشاف ذخایر پنهان و فناوری‌های نوین حفاری» اظهار کرد: حفاری‌های نوین اکتشافی، حرکت به سمت ذخایر عمیق و عبور از اکتشاف سطحی، از راهبردی‌ترین موضوعات پیشروی بخش معدن و صنایع معدنی است.
وی افزود: پرسش امروز این نیست که آیا باید به سمت اکتشاف عمیق حرکت کنیم یا خیر؛ بلکه باید مشخص کنیم این حرکت با چه فناوری، مدل اقتصادی و راهبردی آغاز شود.
حرکت مرزهای اکتشاف به اعماق زمین
رئیس هیئت عامل ایمیدرو با اشاره به تحول رویکردهای اکتشافی در جهان گفت: طی دهه‌های گذشته، بخش عمده فعالیت‌های اکتشافی بر ذخایری متمرکز بود که در سطح یا اعماق نسبتاً کم قرار داشتند و نشانه‌های زمین‌شناسی، ژئوشیمیایی یا ژئوفیزیکی آن‌ها به‌سادگی قابل شناسایی بود.
به گفته سمیعی‌نژاد، بسیاری از این اهداف آسان و کم‌عمق در مناطق معدنی بالغ پیش‌تر شناسایی شده‌اند و به همین دلیل، مرز جدید اکتشاف در جهان به‌تدریج از سطح زمین به سمت ذخایر پنهان، پوشیده و عمیق حرکت کرده است.
وی ادامه داد: نسل آینده اکتشاف باید بتواند چند صد متر، یک کیلومتر و در برخی محیط‌های زمین‌شناسی حتی چند کیلومتر زیر سطح زمین را با دقت بیشتری مطالعه کند. این تغییر تنها به معنای افزایش عمق حفاری نیست، بلکه مستلزم تغییر کامل معماری اکتشاف است.
عمق، مانعی مطلق برای حفاری نیست
سمیعی‌نژاد با بیان اینکه «عمق، مرز جدید دانش زمین است»، اظهار کرد: تجربه حفاری‌های فوق‌عمیق جهان نشان می‌دهد که ورود به اعماق بسیار زیاد از نظر فنی امکان‌پذیر است.
وی افزود: گمانه فوق‌عمیق کولا در روسیه به عمق بیش از ۱۲ کیلومتر و پروژه حفاری عمیق آلمان به عمق بیش از ۹ کیلومتر رسید. این پروژه‌ها عمدتاً اهداف علمی داشتند و پروژه‌های متعارف اکتشاف معدنی نبودند، اما درس مهم آن‌ها برای صنعت معدن روشن است؛ عمق یک مانع مطلق نیست، بلکه مسئله‌ای مهندسی، اقتصادی و فناورانه است.
رئیس هیئت عامل ایمیدرو با اشاره به تجربه‌های عملی در حوزه اکتشاف معدنی گفت: در کانادا نیز حفاری مغزه‌گیری الماسه در عمق بیش از سه‌هزار و ۴۰۰ متر انجام شده است. این نمونه‌ها نشان می‌دهد که اکتشاف عمیق دیگر موضوعی نظری نیست و در عمل نیز امکان اجرای آن وجود دارد.
هزینه تصمیم اشتباه در عمق چند برابر می‌شود
سمیعی‌نژاد در عین حال تأکید کرد: حفاری عمیق دشوارتر و گران‌تر است و با افزایش عمق، هزینه‌ها و پیچیدگی‌های عملیات نیز افزایش پیدا می‌کند. شاید مهم‌تر از همه این باشد که هزینه یک تصمیم اشتباه در اکتشاف عمیق چند برابر خواهد شد.
وی افزود: اصل اساسی در اکتشاف عمیق این است که پیش از عمیق‌تر حفاری‌کردن، باید هوشمندتر هدف‌گذاری کنیم. توسعه حفاری بدون برخورداری از داده‌های دقیق، مدل‌سازی مناسب و شناخت کافی از ساختارهای زمین‌شناسی، می‌تواند هزینه‌های سنگینی به پروژه‌ها تحمیل کند.
ضرورت عبور ایران از اکتشاف سطحی
رئیس هیئت عامل ایمیدرو درباره وضعیت ایران نیز گفت: بخش عمده فعالیت‌های اکتشافی در بسیاری از مناطق کشور بر شناسایی ذخایر سطحی و کم‌عمق متمرکز بوده است. با گذشت زمان، بسیاری از ذخایری که آثار آن‌ها در سطح زمین قابل مشاهده بود، شناسایی شده‌اند و صنعت معدن برای کشف ذخایر جدید ناگزیر است به سمت اعماق بیشتر حرکت کند.
وی ادامه داد: آینده اکتشاف معدنی را نمی‌توان صرفاً در سطح زمین جست‌وجو کرد. بخش قابل‌توجهی از ذخایر نسل آینده در اعماق زمین و در مناطقی قرار دارند که ممکن است هیچ نشانه مستقیم و مشخصی در سطح نداشته باشند. دستیابی به این ذخایر نیازمند تغییر نگاه از اکتشاف سطحی و کم‌عمق به اکتشاف سیستماتیک در عمق است.
تجهیزات، نیروی متخصص و داده؛ الزامات اکتشاف عمیق
سمیعی‌نژاد توسعه تجهیزات حفاری عمیق، آموزش نیروی انسانی متخصص، استفاده از فناوری‌های ژئوفیزیک عمقی، مدل‌سازی سه‌بعدی و ایجاد بانک‌های اطلاعاتی یکپارچه اکتشافی را از الزامات این تحول دانست.
وی همچنین بر ضرورت همکاری میان نهادهای مختلف تأکید کرد و گفت: تعامل سازمان‌های دولتی، دانشگاه‌ها، شرکت‌های معدنی و بخش خصوصی می‌تواند نقش مهمی در توسعه فناوری‌ها و ظرفیت‌های موردنیاز اکتشاف عمیق داشته باشد.
رئیس هیئت عامل ایمیدرو در پایان خاطرنشان کرد: آینده اکتشاف معدنی تنها در آنچه بر سطح زمین مشاهده می‌شود، خلاصه نخواهد شد و بخش مهمی از آینده معدن‌کاری در اعماق زمین قرار دارد. کشورهایی که بتوانند فناوری شناسایی و اکتشاف ذخایر عمیق را توسعه دهند، در آینده از مزیتی مهم در تأمین مواد معدنی برخوردار خواهند بود.
وی افزود: حفاری عمیق نباید صرفاً به‌عنوان افزایش عمق یک گمانه دیده شود، بلکه باید آن را بخشی از یک سیستم اکتشافی هوشمند، دقیق و مبتنی بر فناوری دانست. امیدواریم با توسعه دانش فنی، سرمایه‌گذاری در تجهیزات جدید و استفاده از توان متخصصان کشور، فصل تازه‌ای در اکتشاف ذخایر عمیق معدنی ایران آغاز شود.
