مسیر توسعه زنجیره مس در شرق ایران؛ جانجا در مسیر جهش تولید مس
پروژه مس جانجا در نیمروز سیستانوبلوچستان با ذخیره حدود ۳۰۰ میلیون تن و عیار متوسط ۰.۲۶ درصد، احداث کارخانه تغلیظ ۱۳۰ هزار تنی و استخراج سالانه ۱۶ میلیون تن سنگ سولفیدی، در مسیر تبدیلشدن به یکی از طرحهای مهم توسعه زنجیره مس و صنایع معدنی شرق کشور قرار گرفته است.
به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه»، پروژه مس جانجا در شهرستان نیمروز سیستانوبلوچستان دیگر صرفاً یک طرح معدنی در مرحله اکتشاف نیست و اکنون به یکی از مهمترین سرمایهگذاریهای معدنی کشور در شرق ایران تبدیل شده است. ذخیره حدود ۳۰۰ میلیون تنی با عیار متوسط ۰.۲۶ درصد مس، برنامه استخراج سالانه حدود ۱۶ میلیون تن سنگ سولفیدی، احداث کارخانه تغلیظ با ظرفیت ۱۳۰ هزار تن کنسانتره مس در سال و سرمایهگذاری برآوردی حدود ۴۰۰ میلیون یورو، جانجا را به پروژهای راهبردی برای افزایش ظرفیت تولید مس و شکلگیری یک زنجیره صنعتی جدید در سیستانوبلوچستان تبدیل کرده است.
اهمیت جانجا تنها به ذخیره معدنی آن محدود نمیشود؛ این پروژه با اتصال همزمان بخش معدن و فرآوری، ظرفیت توسعه زنجیره ارزش مس را ایجاد میکند. شرکت توسعه معادن و صنایع مس جانجا با محوریت شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات و مشارکت شرکتهایی همچون تجلی توسعه معادن و فلزات، چادرملو، گلگهر، گهرزمین و بینالمللی توسعه صنایع و معادن غدیر شکل گرفته است. این ساختار، جانجا را از یک پروژه منفرد با اتکا به منابع یک شرکت، به طرحی در چارچوب کنسرسیومی از بازیگران بزرگ معدن و صنایع معدنی کشور تبدیل کرده است.
در این میان، نقش «ومعادن» نیز صرفاً به سهامداری محدود نیست و این هلدینگ در تعریف و راهبری پروژه، توسعه اکتشافات، تأمین مالی و انتقال طرح از مطالعات به مرحله اجرا نقش محوری داشته است.
ذخیرهای با ظرفیت توسعه
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی روابط عمومی «ومعادن»، در چارچوب طرح ۲۰ ساله معدن جانجا و پس از حدود ۵۹ هزار متر حفاری استریل و اکتشافی، ذخیره معدن حدود ۳۰۰ میلیون تن با عیار متوسط ۰.۲۶ درصد مس برآورد شده است. عملیات اکتشافی همچنان ادامه دارد و احتمال افزایش ذخیره وجود دارد. در برخی مطالعات نیز رقم ۳۱۲ میلیون تن ذخیره قابل برداشت با عیار متوسط ۰.۲۶ درصد اعلام شده است.
تفاوت این ارقام را میتوان ناشی از تفاوت میان ذخیره برآوردی، ذخیره قابل برداشت و بهروزرسانی مدل زمینشناسی دانست. نکته مهمتر، عیار نسبتاً پایین ذخیره است که اقتصادیکردن پروژه را به مقیاس بالای استخراج، طراحی دقیق مدار فرآوری و کنترل هزینههای عملیاتی وابسته میکند.
استخراج ۱۶ میلیون تن برای تولید ۱۳۰ هزار تن کنسانتره
برای تولید سالانه ۱۳۰ هزار تن کنسانتره مس، کارخانه جانجا باید سالانه حدود ۱۶ میلیون تن خوراک دریافت کند. در مطالعات اولیه نیز حجم عملیات معدنکاری سالانه حدود ۷۰ تا ۸۰ میلیون تن برآورد شده است. این مقیاس نشان میدهد ماشینآلات سنگین، حملونقل، مدیریت باطله، جادههای معدنی، تأمین آب و انرژی، بخش مهمی از اقتصاد پروژه را تشکیل میدهند.
قلب صنعتی جانجا، کارخانه تغلیظ با ظرفیت سالانه حدود ۱۳۰ هزار تن کنسانتره خشک مس است که قرارداد اجرای آن بهصورت EPC با شرکت فکور صنعت تهران منعقد شده است. این کارخانه شامل سنگشکن ژیراتوری، نوار نقاله اورلند، استوکپایل، مدار خردایش، فلوتاسیون و واحدهای آبگیری است و مدت اجرای قرارداد ۴۵ ماه اعلام شده است.
بر اساس آخرین گزارشهای فنی، عملیات آرماتوربندی، قالببندی و نصب تجهیزات در حال انجام است و تاکنون ۶۵۸۶ تن اسکلت فلزی، حدود ۳۸ هزار و ۱۰۶ مترمکعب بتنریزی و ۴۵۰۰ تن از مجموع ۷۶۰۰ تن تجهیزات ورودی نصب شده است.
عبور پروژه از مرحله آمادهسازی
توجه به زمان انتشار آمار پیشرفت برای ارزیابی جانجا ضروری است. در آذر ۱۴۰۳ پیشرفت کارخانه حدود ۱۵ درصد اعلام شده بود، اما گزارشهای منتشرشده در شهریور ۱۴۰۵، پیشرفت کلی طرح را حدود ۳۶.۵ درصد عنوان کردهاند. بنابراین رقم ۱۵ درصد بیانگر وضعیت فعلی پروژه نیست و روند اجرای جانجا در این فاصله وارد مرحله جدی ساخت و نصب اجزای اصلی شده است.
ظرفیت اکسیدی و توسعه لیچینگ
جانجا تنها به ذخایر سولفیدی محدود نیست. در گزارشهای پروژه از شناسایی بیش از ۲۲ میلیون تن ذخیره اکسیدی و توسعه واحد لیچینگ برای بهرهبرداری از این بخش خبر داده شده است. پروژه هیپلیچینگ نیز در محدودهای حدود ۶۰ هکتار در حال اجراست و پیشرفت آن حدود ۷۵ درصد اعلام شده است. این ظرفیت میتواند در آینده، امکان بهرهبرداری متنوعتر از منابع معدنی جانجا و افزایش انعطافپذیری سبد تولید را فراهم کند.
افزایش سهم جانجا در تولید مس ایران
اهمیت ملی پروژه زمانی روشنتر میشود که ظرفیت آن با تولید مس کشور مقایسه شود. در سال ۱۴۰۳، تولید فلز محتوی مس کشور حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تن اعلام شده بود و برآورد میشد جانجا بتواند حدود ۴۰ تا ۴۵ هزار تن فلز محتوی مس به تولید کشور اضافه کند؛ ظرفیتی معادل حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش نسبت به سطح مذکور.
بر این اساس، جانجا صرفاً یک پروژه معدنی در شرق کشور نیست؛ بلکه طرحی است که با اتکا به ذخیره قابلتوجه، ظرفیت فرآوری، توسعه اکتشافات و بهرهگیری از ساختار کنسرسیومی، میتواند همزمان به افزایش تولید مس ایران و شکلگیری زنجیرهای جدید از فعالیتهای معدنی و صنعتی در سیستانوبلوچستان کمک کند.
