بازار جهانی فولاد در ۲۰۲۶: سال رکود تقاضا و ظهور موتورهای جدید رشد

احسان رنجبران_ پایگاه خبری «معدن نامه»: بازار جهانی فولاد در سال ۲۰۲۶ در شرایطی متفاوت از آنچه در برآوردهای قبلی انتظار می‌رفت قرار گرفته است. تازه‌ترین چشم‌انداز انجمن جهانی فولاد (Worldsteel) نشان می‌دهد تقاضای جهانی فولاد در سال جاری نه‌تنها رشد محسوسی نخواهد داشت، بلکه اندکی نیز کاهش می‌یابد. البته تصویر سال ۲۰۲۷ امیدوارکننده‌تر است و پیش‌بینی می‌شود بازار جهانی پس از یک سال رکود دوباره وارد مسیر رشد شود.

بر اساس آخرین برآورد Worldsteel، تقاضای جهانی فولاد در سال ۲۰۲۶ با کاهش ۰.۱ درصدی به حدود ۱.۷۲۲ میلیارد تن می‌رسد. این رقم در مقایسه با پیش‌بینی قبلی که از رشد ۰.۳ درصدی تقاضا حکایت داشت، نشان‌دهنده بازنگری نزولی چشم‌انداز بازار است. انجمن جهانی فولاد همچنین پیش‌بینی رشد تقاضا در سال ۲۰۲۷ را از ۲.۲ درصد به ۱.۷ درصد کاهش داده است اما حجم مصرف جهانی در سال آینده می‌تواند به حدود ۱.۷۵۲ میلیارد تن برسد.

به‌این‌ترتیب بازار جهانی فولاد در سال ۲۰۲۶ عملاً در وضعیت رکود تقاضا قرار خواهد داشت اما انتظار می‌رود در سال آینده بخشی از عوامل محدودکننده برطرف شده و رشد مصرف در تعدادی از بازارهای مهم، افت تقاضا در برخی اقتصادهای بزرگ را جبران کند.

افت تقاضای چین و ترمز بازار جهانی فولاد

مهم‌ترین عامل در افت چشم‌انداز جهانی وضعیت چین است. این کشور همچنان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده فولاد جهان محسوب می‌شود اما پس از سال‌ها رشد سریع مصرف، اکنون با کاهش تقاضا روبه‌رو شده است.

برآورد Worldsteel نشان می‌دهد تقاضای فولاد چین در سال ۲۰۲۶ حدود ۲ درصد کاهش خواهد یافت. ضعف بخش املاک و ساخت‌وساز، کاهش فعالیت در برخی بخش‌های صنعتی و تغییر ساختار اقتصادی چین از جمله عواملی هستند که بر مصرف فولاد این کشور فشار وارد می‌کنند.

اهمیت چین برای بازار جهانی تنها به حجم مصرف آن محدود نمی‌شود. این کشور بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد جهان نیز هست و هرگونه کاهش تقاضای داخلی در شرایطی که ظرفیت تولید همچنان بالاست، می‌تواند تولیدکنندگان چینی را بیش‌ازپیش به سمت بازارهای صادراتی سوق دهد.

به همین دلیل کاهش مصرف چین می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای این کشور داشته باشد. اگر تولید فولاد چین متناسب با کاهش مصرف داخلی کاهش پیدا نکند، عرضه بیشتر در بازارهای صادراتی می‌تواند فشار مضاعفی بر قیمت‌ها و حاشیه سود تولیدکنندگان سایر کشورها وارد کند. یکی از پرسش‌های اصلی بازار فولاد در سال‌های پیش رو این است که آیا کاهش تقاضای چین با کاهش تولید همراه خواهد شد یا بخشی از مازاد عرضه این کشور راه خود را به بازارهای جهانی باز خواهد کرد.

هند ستاره متفاوت بازار فولاد

در نقطه مقابل چین، هند قرار دارد و این بازار در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین موتورهای رشد مصرف فولاد جهان است. بر اساس جدیدترین پیش‌بینی Worldsteel، تقاضای فولاد هند در سال ۲۰۲۶ حدود ۷.۹ درصد افزایش خواهد یافت. انتظار می‌رود این روند در سال ۲۰۲۷ نیز ادامه داشته باشد و مصرف فولاد هند حدود ۸ درصد رشد کند.

چنین نرخ رشدی در مقایسه با رشد نزدیک به صفر بازار جهانی اهمیت ویژه‌ای دارد. به‌بیان‌دیگر بخش قابل‌توجهی از رشد تقاضای فولاد جهان در سال‌های آینده می‌تواند از هند سرچشمه بگیرد. سرمایه‌گذاری گسترده در زیرساخت‌ها، توسعه شبکه حمل‌ونقل، پروژه‌های عمرانی، ساخت‌وساز شهری و رشد بخش تولید، از مهم‌ترین عواملی هستند که تقاضای فولاد هند را تقویت می‌کنند. دولت هند نیز در سال‌های اخیر توسعه زیرساخت و افزایش ظرفیت صنعتی را در مرکز برنامه‌های اقتصادی خود قرار داده است؛ موضوعی که مستقیماً به افزایش مصرف فولاد منجر می‌شود.

نکته مهم‌تر این است که داده‌های مربوط به نیمه نخست سال مالی ۲۰۲۶-۲۷ هند نشان می‌دهد رشد تقاضای فولاد از رشد تولید داخلی پیشی گرفته است. این اتفاق می‌تواند به معنای افزایش نیاز هند به واردات باشد به‌خصوص اگر سرعت توسعه مصرف همچنان بالاتر از رشد ظرفیت تولید داخلی باقی بماند. در چنین شرایطی هند نه‌تنها به یک بازار مصرف بزرگ تبدیل می‌شود بلکه می‌تواند در معادلات تجارت جهانی فولاد نیز نقش پررنگ‌تری پیدا کند.

رشد هند می‌تواند بخشی از خلأ چین را پر کند

یکی از مهم‌ترین تغییرات ساختاری بازار جهانی فولاد را باید در مقایسه میان چین و هند جست‌وجو کرد. چین طی چند دهه گذشته مهم‌ترین موتور رشد تقاضای فولاد جهان بود. رشد سریع شهرنشینی، ساخت‌وساز، توسعه زیرساخت و صنعتی‌شدن این کشور، مصرف فولاد را به سطوح بی‌سابقه‌ای رساند. اما اکنون رشد اقتصادی و صنعتی چین وارد مرحله متفاوتی شده و بازار فولاد این کشور با محدودیت‌های جدی‌تری مواجه است.

در مقابل هند هنوز در مرحله توسعه زیرساخت و صنعتی‌شدن قرار دارد و به همین دلیل ظرفیت رشد تقاضای فولاد در این کشور بسیار بالاتر است. البته هند در کوتاه‌مدت نمی‌تواند از نظر حجم مصرف جای چین را بگیرد اما روند فعلی نشان می‌دهد نقش هند در رشد حاشیه‌ای تقاضای جهانی فولاد به‌سرعت در حال افزایش است.

این تغییر برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان فولاد اهمیت زیادی دارد زیرا در شرایطی که بازار چین دیگر رشد گذشته را ارائه نمی‌دهد، بازار هند می‌تواند به یکی از مهم‌ترین مقاصد توسعه فروش و سرمایه‌گذاری تبدیل شود.

خلیج فارس: تقاضا از بین نرفته اما عقب افتاده است

در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نیز وضعیت تقاضای فولاد در سال ۲۰۲۶ چندان مطلوب نیست. بر اساس برآوردهای جدید، مصرف فولاد این منطقه در سال جاری حدود ۱۱ درصد کاهش خواهد یافت. اما دلیل این افت با آنچه در چین مشاهده می‌شود تفاوت دارد. در چین کاهش تقاضا بیشتر به عوامل ساختاری و ضعف برخی بخش‌های اقتصادی مربوط می‌شود درحالی‌که در کشورهای GCC بخش مهمی از افت تقاضای سال ۲۰۲۶ ناشی از تأخیر در واگذاری و آغاز پروژه‌های بزرگ است.

در واقع بخشی از تقاضایی که انتظار می‌رفت در سال جاری وارد بازار شود، به دلیل تأخیر در اعطای قراردادهای پروژه‌های عمرانی و زیرساختی به سال بعد منتقل شده است. این تفاوت اهمیت زیادی دارد. کاهش مصرف در خلیج فارس لزوماً به معنای کاهش بلندمدت نیاز منطقه به فولاد نیست بلکه می‌توان بخشی از آن را تقاضای معوق دانست.

پیش‌بینی‌ها نیز این برداشت را تقویت می‌کنند. Worldsteel انتظار دارد تقاضای فولاد کشورهای GCC در سال ۲۰۲۷ حدود ۱۱.۳ درصد افزایش پیدا کند. بنابراین بخشی از کاهش سال ۲۰۲۶ می‌تواند در سال آینده جبران شود.

پروژه‌های زیرساختی، عامل کلیدی بازار خلیج فارس

اقتصاد کشورهای خلیج فارس در سال‌های اخیر با اجرای پروژه‌های بزرگ زیرساختی، شهری، انرژی، حمل‌ونقل و گردشگری همراه بوده است. چنین پروژه‌هایی به حجم بالایی از فولاد نیاز دارند و در نتیجه زمان‌بندی اجرای آن‌ها تأثیر مستقیمی بر آمار مصرف فولاد منطقه دارد.

از این نظر تأخیر در اعطای قراردادها به معنای حذف تقاضا نیست بلکه زمان ورود آن به بازار را تغییر می‌دهد. اگر پروژه‌های بزرگ در سال ۲۰۲۷ با سرعت بیشتری وارد مرحله اجرا شوند، جهش بیش از ۱۱ درصدی پیش‌بینی‌شده برای تقاضای فولاد GCC دور از انتظار نخواهد بود.

اروپا و خروج تدریجی از رکود

اروپا نیز همچنان یکی از نقاط ضعف بازار جهانی فولاد است. بر اساس پیش‌بینی جدید، تقاضای فولاد اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۶ حدود ۰.۳ درصد کاهش خواهد یافت. این عملکرد ضعیف در شرایطی رقم می‌خورد که صنعت فولاد اروپا هم‌زمان با مجموعه‌ای از چالش‌ها از جمله هزینه بالای انرژی، رقابت وارداتی، ضعف فعالیت صنعتی و شرایط نامطمئن اقتصاد کلان روبه‌رو است. اما چشم‌انداز سال ۲۰۲۷ بهتر به نظر می‌رسد و پیش‌بینی می‌شود تقاضای فولاد اتحادیه اروپا در سال آینده حدود ۳.۱ درصد رشد کند. بنابراین اروپا نیز مانند خلیج فارس می‌تواند یکی از بازارهایی باشد که در سال ۲۰۲۷ به بازگشت رشد جهانی فولاد کمک می‌کند، هرچند نرخ رشد آن همچنان فاصله قابل‌توجهی با هند خواهد داشت.

رشد بازار خارج از چین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند

یکی از نکات مهم در چشم‌انداز جدید Worldsteel رشد تقاضای فولاد در بازارهای خارج از چین است. پیش‌بینی می‌شود تقاضای فولاد خارج از چین در سال ۲۰۲۷ حدود ۴ درصد افزایش پیدا کند. این رقم از رشد کلی بازار جهانی بیشتر است و نشان می‌دهد بخش مهمی از موتور رشد بازار فولاد در حال انتقال به اقتصادهای خارج از چین است.

هند در این میان مهم‌ترین نمونه است اما تنها بازار رو به رشد نیست. بهبود تدریجی اروپا، بازگشت تقاضا در کشورهای خلیج فارس و افزایش فعالیت اقتصادی در شماری از اقتصادهای نوظهور نیز می‌تواند به تقویت بازار کمک کند.

بازار جهانی فولاد در سال ۲۰۲۶: نه سقوط و نه رونق

برآیند این تحولات نشان می‌دهد بازار جهانی فولاد در سال ۲۰۲۶ با یک بحران شدید تقاضا مواجه نیست، اما از رونق نیز خبری نیست. تقاضای جهانی در محدوده ۱.۷۲ میلیارد تن باقی می‌ماند و کاهش ۰.۱ درصدی آن در مقایسه با حجم عظیم بازار جهانی چندان بزرگ نیست. مسئله اصلی تغییر در ترکیب جغرافیایی تقاضا است.

بازاری که در گذشته بیش از هر چیز به رشد چین وابسته بود، اکنون با کاهش مصرف چین و رشد سریع‌تر اقتصادهایی مانند هند مواجه شده است. همین تغییر می‌تواند در سال‌های آینده جریان تجارت فولاد، سرمایه‌گذاری در ظرفیت‌های جدید و حتی استراتژی تولیدکنندگان بزرگ را تحت تأثیر قرار دهد.

از سوی دیگر کاهش جزئی تقاضای جهانی به این معنا نیست که بازار فولاد الزاماً با کاهش قیمت مواجه خواهد شد زیرا قیمت‌ها علاوه بر تقاضا به عواملی مانند تولید، موجودی انبارها، هزینه مواد اولیه، انرژی، تجارت جهانی و سیاست‌های حمایتی کشورها نیز وابسته هستند.

سال ۲۰۲۷ سال بازگشت رشد

اگرچه Worldsteel پیش‌بینی رشد تقاضای جهانی در سال ۲۰۲۷ را نسبت به برآورد قبلی کاهش داده اما همچنان انتظار دارد بازار از رکود سال ۲۰۲۶ خارج شود. رشد ۱.۷ درصدی پیش‌بینی‌شده برای سال آینده در نگاه اول چندان بزرگ به نظر نمی‌رسد اما وقتی در کنار رشدهای بسیار بالاتر هند و کشورهای GCC قرار می‌گیرد، تصویر متفاوتی شکل می‌گیرد.

هند با رشد حدود ۸ درصدی، کشورهای GCC با رشد بیش از ۱۱ درصدی و اتحادیه اروپا با رشد بیش از ۳ درصدی، می‌توانند بخشی از ضعف چین را جبران کنند، بنابراین سال ۲۰۲۷ احتمالاً سالی خواهد بود که رشد بازار جهانی فولاد کمتر به چین و بیشتر به مجموعه‌ای از بازارهای درحال‌توسعه و پروژه‌محور وابسته خواهد بود.

جمع‌بندی: جغرافیای تقاضای فولاد در حال تغییر است

چشم‌انداز جدید بازار جهانی فولاد بیش از آنکه از یک رکود عمیق حکایت داشته باشد، نشانه‌ای از یک دوره گذار است که در آن موتورهای سنتی تقاضا ضعیف شده‌اند و موتورهای جدید در حال ظهور هستند.

چین همچنان بزرگ‌ترین بازار فولاد جهان است، اما دیگر نقش گذشته را در ایجاد رشد تقاضای جهانی ندارد. در مقابل هند با رشد نزدیک به ۸ درصدی مصرف، به مهم‌ترین موتور رشد بازار تبدیل شده است. در خلیج فارس نیز کاهش تقاضای ۲۰۲۶ تا حد زیادی ناشی از تأخیر پروژه‌هاست و می‌تواند در سال آینده با یک جهش بیش از ۱۱ درصدی جبران شود.

در همین حال اروپا پس از یک دوره ضعف می‌تواند در سال ۲۰۲۷ به مسیر رشد بازگردد و بازارهای خارج از چین در مجموع نقش پررنگ‌تری در افزایش مصرف جهانی فولاد ایفا کنند. بر این اساس بازار فولاد در آستانه تغییر یک معادله قدیمی قرار گرفته است و چین همچنان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده خواهد بود اما هند و سایر بازارهای در حال رشد به‌تدریج سهم بیشتری از رشد آینده تقاضای فولاد جهان را به خود اختصاص خواهند داد و اگر این روند ادامه پیدا کند، سال‌های پیش رو برای صنعت فولاد نه فقط از منظر میزان تقاضا، بلکه از نظر جغرافیای تقاضا، مسیرهای تجارت، مقصد سرمایه‌گذاری و استراتژی تولیدکنندگان نیز متفاوت از دهه گذشته خواهد بود.