CAPIS؛ از تجربه صنعت تا حل مسئله با دانش و فناوری

به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه»، حمیدرضا نصری قائم‌مقام گروه صنعتی ولکان و عضو شورای راهبردی مرکز تحقیقات فناوری‌های نوین صنعت پلیمر (CAPIS) با تشریح فلسفه شکل‌گیری و جهت‌گیری آینده این مرکز گفت: CAPIS قرار نیست صرفاً یک مرکز تحقیقاتی یا آزمایشگاهی دیگر باشد؛ هدف، ایجاد سازوکاری است که بتواند فاصله میان «مسئله صنعت» و «ظرفیت علمی و فناورانه» را کاهش دهد و نتیجه این ارتباط را تا مرحله اجرا و سنجش اثر دنبال کند.

حمیدرضا نصری با اشاره به تجربه چند دهه‌ای گروه صنعتی ولکان در حوزه قطعات صنعتی و لاستیکی اظهار کرد: ایده شکل‌گیری CAPIS از مواجهه مستقیم با مسائل صنعت و یک پرسش اساسی شکل گرفت؛ اینکه چرا با وجود ظرفیت‌های قابل توجه دانشگاهی، صنعتی، پژوهشی و انسانی در کشور، برخی مسائل فنی و فناورانه صنایع برای سال‌ها تکرار می‌شوند و ارتباط میان صنعت و دانشگاه هنوز در بسیاری از موارد به یک جریان مستمر و نتیجه‌محور برای حل مسئله تبدیل نشده است.

وی افزود: تجربه فعالیت صنعتی، بومی‌سازی قطعات و حضور در بازارهای بین‌المللی نشان داده است که رقابت آینده را نمی‌توان صرفاً با افزایش حجم تولید ادامه داد.

این مقام مسئول در گروه صنعتی ولکان اظهار کرد: صنعت پلیمر در جهان به سمتی حرکت می‌کند که دانش، فناوری، عملکرد و راه‌حل مهندسی سهم بیشتری در ارزش محصول پیدا می‌کنند. تجربه حضور در بازارهای خارجی و مقایسه با بازیگران بین‌المللی نیز یکی از عواملی بوده که ضرورت ایجاد یک شبکه دانش‌محور در کنار توان تولید را برای مجموعه ملموس‌تر کرده است.

از «فروش قطعه» تا «ارائه راه‌حل»

وی با اشاره به گستردگی کاربرد پلیمرها و الاستومرها در صنایع مختلف گفت: تقریباً هیچ صنعت بزرگی را نمی‌توان یافت که به شکلی به مواد و قطعات پلیمری وابسته نباشد. در معدن و صنایع معدنی، فولاد، سیمان، کاشی و سرامیک و بسیاری از صنایع دیگر، قطعاتی مانند لاینرها، قطعات ضدسایش، پوشش‌های لاستیکی، آب‌بندها و ضدارتعاش ممکن است از نظر وزن، بخش بسیار کوچکی از یک تجهیز باشند، اما عملکرد آنها می‌تواند بر یک فرآیند کامل تولید اثر بگذارد.

وی افزود: یک قطعه کوچک لاستیکی ممکن است ارزش خرید بالایی نداشته باشد، اما خرابی همان قطعه می‌تواند موجب توقف یک تجهیز گران‌قیمت یا خط تولید شود. بنابراین ارزش این صنعت را نمی‌توان صرفاً با وزن قطعه یا قیمت خرید آن سنجید.

به گفته عضو شورای راهبردی CAPIS، این تغییر نگاه به معنای عبور تدریجی از «فروش قطعه» به سمت «ارائه راه‌حل» است: مشتری صنعتی در نهایت کیلوگرم لاستیک نمی‌خرد؛ عمر بیشتر، قابلیت اطمینان، کاهش توقف، ایمنی و بهره‌وری می‌خرد. به همین دلیل، ماده، طراحی، شرایط کارکرد، تحلیل خرابی، عمر قطعه و هزینه چرخه عمر باید در کنار یکدیگر دیده شوند.

وی تاکید کرد: رویکرد “آینده ما فقط تولید و فروش قطعه نیست؛ محصول باید بخشی از یک راهکار مهندسی باشد.”، یکی از محورهای اصلی سخنرانی افتتاحیه CAPIS نیز بود.

CAPIS چگونه از دل یک نیاز واقعی شکل گرفت؟

قائم‌مقام گروه صنعتی ولکان درباره زمینه شکل‌گیری CAPIS گفت: بخش قطعات لاستیکی صنعتی غیرتایری در ایران، در بخش مهمی از تاریخ خود تحت تأثیر نیاز بازار، ضرورت بومی‌سازی و محدودیت‌های واردات توسعه پیدا کرده است؛ اما ارتباط ساختاری میان این بخش از صنعت و ظرفیت علمی دانشگاه‌ها، متناسب با رشد صنعتی آن توسعه نیافته است.

وی انتقال فعالیت‌های مجموعه به نزدیکی دانشگاه آزاد اسلامی نجف‌آباد را یکی از زمینه‌های شکل‌گیری تعاملات بعدی عنوان کرد و افزود: ارتباط با دانشگاه و سایر ظرفیت‌های علمی و فناوری منطقه به‌تدریج این ایده را تقویت کرد که می‌توان الگویی متفاوت از همکاری صنعت و دانشگاه که می توان آنرا یک سکوی مشترک صنعت و دانشگاه دانست، ایجاد کرد؛ الگویی که در نهایت به شکل‌گیری CAPIS انجامید.

ایشان همچنین با توجه به وجود فراوان دانشگاه و مراکز علمی در کشور و میزان تاثیر آنها در تشکیل چنین مراکزی که در طول تمامی این سالها، ناچیز بوده است، نقش گروه صنعتی ولکان را یکی از ارکان اصلی شکل‌گیری و توسعه CAPIS دانست.

وی همچنین نیاز واقعی صنعت را یکی دیگر از انگیزه‌های این حرکت دانست و گفت: «نگاه ما این بود که اگر تجربه صنعت، زیرساخت تولید و مسائل واقعی بنگاه‌ها در کنار دانش دانشگاه، استاد، پژوهشگر و نیروی انسانی جوان قرار گیرد، می‌توان هم برای صنعت ارزش ایجاد کرد و هم بخشی از ظرفیت علمی کشور را به سمت مسائل واقعی هدایت کرد. و این بدان معناست که از این طریق می توان فاصله بین دانش دانشگاه، مسئله صنعت را کاهش داده و تبدیل دانش به یه راه‌حل عملی و اقتصادی، را انتظار داشت.

CAPIS برای افزایش تعداد پژوهش‌ها ایجاد نشده است

عضو شورای راهبردی CAPIS با اشاره به یکی از مهم‌ترین اصول شکل‌گیری این مرکز گفت: CAPIS برای افزایش تعداد پژوهش‌ها ایجاد نشده است؛ برای افزایش احتمال حل شدن مسئله ایجاد شده است.

وی توضیح داد: مسئله صرفاً کمبود آزمایشگاه، تجهیزات یا حتی پژوهشگر نیست. کشور از دانشگاه، صنعت، متخصص، آزمایشگاه و سرمایه انسانی برخوردار است؛ اما همچنان باید پرسید چرا برخی مسائل صنعتی سال‌ها تکرار می‌شوند؟ چرا برخی پژوهش‌ها به مقاله می‌رسند اما به نمونه صنعتی تبدیل نمی‌شوند و چرا بعضی نمونه‌های فناورانه هرگز در شرایط واقعی صنعت اعتبارسنجی یا وارد بازار نمی‌شوند؟

به گفته وی، CAPIS در پی آن است که به‌تدریج نقش یک نهاد توسعه‌گر و هماهنگ‌کننده ظرفیت‌های علمی، صنعتی و فناورانه را ایفا کند؛ به این معنا که مسئله واقعی را از صنعت دریافت کند، آن را به‌درستی تعریف و تحلیل کند، مناسب‌ترین مسیر حل را تشخیص دهد و ظرفیت‌های مورد نیاز را برای رسیدن به نتیجه پیرامون آن سازمان دهد. در واقع هدف CAPIS این است که دانش پلیمر را به راهکار و عملکرد واقعی در صنعت تبدیل کند.

هر مسئله‌ای نیازمند یک پروژه تحقیقاتی جدید نیست

وی تأکید کرد: یکی از اصول مهم در مدل CAPIS، پرهیز از تبدیل خودکار هر مسئله صنعتی به یک پروژه پژوهشی است.

نصری عنوان کرد: گاهی فناوری مورد نیاز از قبل وجود دارد و خرید یا انتقال آن بهترین تصمیم است؛ گاهی باید فناوری موجود را با شرایط داخلی تطبیق داد؛ گاهی همکاری با یک دانشگاه یا شرکت صاحب فناوری مناسب‌ترین راه است؛ گاهی توسعه فناوری ضرورت دارد و تنها در برخی مسائل باید به سمت اختراع رفت.

به گفته وی، بلوغ یک مرکز توسعه فناوری با تعداد پروژه‌هایی که تعریف می‌کند سنجیده نمی‌شود، بلکه با توانایی انتخاب درست‌ترین مسیر برای حل مسئله مشخص خواهد شد. به عبارتی دیگر اتصال مقوله های مهندسی، توسعه فناوری، آموزش، استانداردسازی، انتقال دانش و تجاری‌سازی، برای حل مسئله صنعت، در مدل CAPIS مورد توجه جدی قرار گرفته اند.

هسته کوچک، شبکه بزرگ

قائم‌مقام گروه صنعتی ولکان، مدل مطلوب برای توسعه CAPIS را «هسته کوچک، شبکه بزرگ» توصیف کرد و گفت: قرار نیست همه آزمایشگاه‌ها، تجهیزات و متخصصان را در یک سازمان جمع کنیم. هدف ما ساختن یک سازمان بزرگ نیست؛ هدف، ساختن یک قابلیت بزرگ است.

« بر اساس این رویکرد، CAPIS باید توانمندی‌هایی مانند رصد و آینده‌نگری فناوری، تعریف و معماری مسئله، مدیریت سبد پروژه‌ها، یکپارچه‌سازی فناوری، مدیریت مالکیت فکری، توسعه مشارکت‌ها و سنجش اثر را در هسته خود ایجاد کند و برای هر مسئله از بهترین ظرفیت دانشگاه‌ها، صنایع، آزمایشگاه‌ها، متخصصان و شرکت‌های فناور استفاده کند.»

وی افزود: گروه صنعتی ولکان و دانشگاه آزاد اسلامی نجف‌آباد، بنیان‌گذاران و نقطه اتکای اولیه این حرکت هستند؛ اما CAPIS در بلندمدت نباید به ظرفیت این دو مجموعه محدود شود. هدف آن است که متناسب با هر مسئله، شبکه‌ای از بهترین ظرفیت‌های علمی، صنعتی و فناورانه شکل گیرد.

توسعه فناوری بدون توسعه انسان پایدار نیست

عضو شورای راهبردی CAPIS، سرمایه انسانی را بخش دیگری از مأموریت آینده مرکز دانست و گفت: «فناوری بدون انسان توانمند توسعه پیدا نمی‌کند و بدون نیروی انسانی شایسته نیز مقیاس نمی‌گیرد.»

وی ادامه داد: بر همین اساس، آموزش و توسعه مهارت در CAPIS نباید صرفاً با تعداد دوره‌ها یا گواهینامه‌های صادرشده سنجیده شود؛ بلکه سؤال اصلی این خواهد بود که آیا مهندس، مدیر، تکنسین یا دانشجو پس از آموزش و حضور در پروژه واقعی، توان بیشتری برای تشخیص و حل مسئله پیدا کرده است یا خیر.

نصری همچنین توسعه پایدار، کاهش مصرف انرژی و منابع، مواد جایگزین، فناوری‌های کم‌کربن، اقتصاد چرخشی و دیجیتالی و هوشمند شدن فرآیندها را از موضوعاتی دانست: باید در رصد آینده فناوری و پروژه‌های منتخب CAPIS مورد توجه قرار گیرند.

پس از افتتاح؛ زمان اثبات مدل است

قائم‌مقام گروه صنعتی ولکان با اشاره به آغاز مرحله جدید فعالیت CAPIS پس از افتتاح رسمی گفت: «اکنون باید از مرحله طرح ریزی و معرفی عبور کنیم و نشان دهیم این مدل در عمل کار می‌کند.»

وی افزود: در مرحله نخست، ضروری است ضمن ایجاد و توسعه یک شبکه گسترده از تمامی ذی نفعان از جمله دانشمندان، پژوهشگران، اساتید و دانشجویان دانشگاه ها، کارفرکایان و صنعتگران، شرکت های دانش بنیان و فناور و سایر گروه ها و افرادی که می توانند در تو

سعه تفکر و مدل CAPIS نقش داشته باشند، همت گذاشت و در ادامه با نهایی‌سازی خط مبنای راهبردی و اولویت‌های فناوری، تعداد محدودی پروژه شاخص و واقعی صنعتی انتخاب شوند و از مرحله تعریف مسئله تا توسعه، اعتبارسنجی در محیط واقعی و سنجش نتیجه دنبال شوند.

به گفته وی، منطق نقشه راه CAPIS در چهار مرحله اثبات، ساخت قابلیت، یکپارچه‌سازی و توسعه مقیاس تعریف شده است؛ بنابراین توسعه ساختارها و فعالیت‌های جدید نباید صرفاً بر اساس گذشت زمان اتفاق بیفتد، بلکه عبور از هر مرحله باید مبتنی بر شواهد عملکردی باشد.

معیار، فعالیت نیست؛ اثر است

عضو شورای راهبردی CAPIS در پایان تأکید کرد: از همین ابتدا باید معیار ارزیابی عملکرد مرکز روشن باشد.

وی گفت: «CAPIS را با تعداد جلسات، تفاهم‌نامه‌ها، رویدادها یا حتی صرفاً با تعداد مقالات قضاوت نکنید. چند سال دیگر باید پرسیده شود: چند مسئله صنعتی را درست تعریف کردیم و چند مسئله را واقعاً حل کردیم؟ چند فناوری در محیط واقعی صنعت اعتبارسنجی شد؟ چه میزان عمر تجهیزات افزایش یافت یا هزینه چرخه عمر کاهش پیدا کرد؟ چه میزان وابستگی فناورانه کمتر شد؟ چند فناوری به بازار رسید و چند نیروی انسانی واقعاً توانمندتر شدند؟»

نصری تأکید کرد: معیار نهایی، فعالیت نیست؛ اثر است.

قائم‌مقام گروه صنعتی ولکان در پایان، جهت‌گیری آینده CAPIS را با همان جمله‌ای که در آیین افتتاح مرکز مطرح کرده بود، جمع‌بندی کرد: ساختمان CAPIS افتتاح شده است؛ اما CAPIS با اولین مسئله‌ای که واقعاً حل کند، متولد خواهد شد.