بازگشایی هرمز و سقوط قیمت آلومینیوم: آیا بحران انرژی ناشی از جنگ به پایان رسیده است؟

احسان رنجبران_ پایگاه خبری «معدن نامه»: درحالی‌که تفاهم اولیه میان ایران و آمریکا چشم‌انداز بازگشایی تنگه هرمز را تقویت کرده، بازارهای جهانی فلزات و انرژی به‌سرعت به این تحول واکنش نشان داده‌اند. قیمت آلومینیوم در بورس فلزات لندن به پایین‌ترین سطح خود در بیش از دو ماه اخیر سقوط کرده و هم‌زمان تحلیلگران درباره پیامدهای بلندمدت جنگ ایران بر الگوی مصرف انرژی و بازار مواد خام جهان هشدار می‌دهند.

بازار آلومینیوم یکی از نخستین بخش‌هایی بود که به احتمال کاهش تنش‌ها واکنش نشان داد. قیمت این فلز با افت ۴.۴ درصدی به ۳۳۷۹.۵ دلار در هر تن رسید که پایین‌ترین سطح آن از اواخر ماه مارس محسوب می‌شود.

در هفته‌های گذشته بسته شدن تنگه هرمز و حملات به برخی تأسیسات صنعتی خاورمیانه، زنجیره تأمین آلومینیوم را با اختلال جدی روبه‌رو کرده بود. این وضعیت نه‌تنها صادرات فلز تولیدشده را محدود کرد بلکه انتقال مواد اولیه مورد نیاز واحدهای ذوب منطقه را نیز تحت تأثیر قرار داد.

خاورمیانه حدود ۱۰ درصد از عرضه جهانی آلومینیوم را در اختیار دارد و برآوردها نشان می‌دهد تولید این منطقه در ماه آوریل نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۳۵ درصد کاهش یافته است. تحلیلگران معتقدند بخشی از این افت با افزایش تولید چین جبران شده و همین موضوع از شدت کمبود عرضه در بازار جهانی کاسته است.

احتمال آزاد شدن موجودی انبارهای آلومینیوم در کشورهای منطقه پس از بازگشایی تنگه هرمز، یکی دیگر از عواملی است که فشار نزولی بر قیمت‌ها وارد کرده است. افزایش ظرفیت تولید در اندونزی نیز به تقویت این روند کمک می‌کند.

 یک میلیارد بشکه نفت از دست رفته

با وجود واکنش سریع بازار آلومینیوم، اثرات جنگ ایران بر بازار انرژی بسیار گسترده‌تر بوده است. برآوردها نشان می‌دهد از زمان آغاز درگیری‌ها، دست‌کم یک میلیارد بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از عرضه تولیدکنندگان خاورمیانه خارج شده است.

همچنین حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) به دلیل محدودیت‌های ایجادشده در تنگه هرمز با اختلال مواجه شد. بااین‌حال آزادسازی ذخایر راهبردی، کاهش واردات نفت چین و تغییر مسیر بخشی از جریان‌های تجاری موجب شد بازار جهانی از وقوع یک بحران تمام‌عیار انرژی جلوگیری کند.

اکنون با شکل‌گیری زمینه توافق میان تهران و واشنگتن و احتمال بازگشت کامل تردد نفت‌کش‌ها، بازارها در حال ارزیابی شرایط جدید هستند. نخستین نتیجه این تحول می‌تواند ورود محموله‌های معطل‌مانده به بازار و کاهش فشار کوتاه‌مدت بر قیمت نفت، گاز و برخی فلزات باشد.

آیا جنگ ایران یک نقطه عطف برای انرژی جهان خواهد بود؟

اگرچه احتمال بازگشت جریان‌های تجاری به وضعیت عادی وجود دارد، اما برخی تحلیلگران معتقدند پیامدهای این بحران ممکن است فراتر از یک شوک موقت باشد.

تجربه بحران‌های گذشته نشان داده است که اختلالات بزرگ در بازار انرژی می‌توانند رفتار مصرف‌کنندگان و سیاست‌گذاران را تغییر دهند. همان‌گونه که رسوایی دیزل‌گیت در سال ۲۰۱۵ مسیر صنعت خودروسازی را به سمت خودروهای برقی تغییر داد، جنگ ایران نیز ممکن است انگیزه دولت‌ها برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی وارداتی را افزایش دهد.

نشانه‌های این روند از هم‌اکنون در بازار خودرو قابل مشاهده است. فروش خودروهای برقی و هیبریدی در بسیاری از کشورهای آسیایی و اقیانوسیه به‌سرعت در حال افزایش است و دولت‌ها نیز سیاست‌های حمایتی بیشتری را در این حوزه دنبال می‌کنند.

زغال‌سنگ برنده غیرمنتظره بحران؟

در میان تمام بخش‌های انرژی، برخی کارشناسان معتقدند زغال‌سنگ می‌تواند یکی از برندگان بلندمدت بحران اخیر باشد. کشورهایی مانند چین، هند و اندونزی که از ذخایر گسترده زغال‌سنگ برخوردارند، ممکن است به دلیل امنیت عرضه و هزینه کمتر، استفاده از این سوخت را در سال‌های آینده حفظ کنند.

زغال‌سنگ برای کشورهای واردکننده نیز از این مزیت برخوردار است که مسیرهای صادرات آن کمتر در معرض گلوگاه‌های ژئوپلیتیکی نظیر تنگه هرمز قرار دارد. این موضوع می‌تواند جایگاه این سوخت را در سبد انرژی برخی اقتصادهای آسیایی تقویت کند، هرچند با اهداف کاهش انتشار کربن در تضاد خواهد بود.

چشم‌انداز بازار فلزات

با وجود کاهش اخیر قیمت آلومینیوم، بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازار هنوز با کمبود عرضه مواجه است و بازسازی ذخایر تخلیه‌شده زمان‌بر خواهد بود. از سوی دیگر محدودیت‌های تولید در چین و سرعت بازگشت تولیدکنندگان خاورمیانه به ظرفیت کامل، از عوامل تعیین‌کننده مسیر آینده قیمت‌ها خواهند بود.

اگر تفاهم ایران و آمریکا به بازگشایی پایدار تنگه هرمز منجر شود، بخش مهمی از ریسک ژئوپلیتیکی بازارهای جهانی فلزات و انرژی کاهش خواهد یافت، اما آثار این بحران بر سیاست‌های انرژی، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پاک و الگوهای مصرف جهانی ممکن است تا سال‌ها ادامه داشته باشد و بازارهای کالایی را وارد مرحله‌ای تازه کند.