بحران انرژی و چالش بقای صنعت فولاد در ایران
یک مدرس و پژوهشگر مسائل اقتصادی گفت: صنعت فولاد بهعنوان یکی از مهمترین صنایع راهبردی کشور، نقشی اساسی در توسعه اقتصادی، اشتغالزایی، ارزآوری و تکمیل زنجیره صنایع مادر ایفا میکند؛ ایران نیز طی سالهای اخیر با اتکا به منابع معدنی، ظرفیتهای انسانی و سرمایهگذاریهای گسترده، توانسته جایگاه خود را در میان تولیدکنندگان بزرگ فولاد جهان تثبیت کند.
به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه» مالک منتظر با تاکید بر این که تداوم بحران انرژی، نوسانات اقتصادی و ضعف زیرساختهای تامین برق و گاز، آینده این صنعت را با چالشهای جدی مواجه کرده است، اظهار کرد: گزارشها نشان میدهد که بحران انرژی دیگر یک مشکل مقطعی نیست، بلکه به تهدیدی ساختاری برای صنعت فولاد ایران تبدیل شده است. قطعی برق در تابستان و محدودیت گاز در زمستان، بسیاری از واحدهای فولادی را ناچار به توقف یا کاهش ظرفیت تولید کرده است. از منظر فنی، فرآیند تولید فولاد، بهویژه در واحدهای احیای مستقیم و کورههای قوس الکتریکی، وابستگی بالایی به تامین پایدار انرژی دارد و هرگونه اختلال در تامین برق و گاز، موجب کاهش راندمان، افزایش استهلاک تجهیزات و تحمیل هزینههای سنگین به خطوط تولید میشود و با وجود توسعه ظرفیت اسمی صنعت فولاد کشور تا سطح پیشبینی شده در سند چشمانداز ۱۴۰۴، زیرساختهای انرژی متناسب با این رشد توسعه پیدا نکردهاند. طبق اظهارات رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، کشور ظرفیت تولید ۵۵ میلیون تن فولاد را ایجاد کرده، اما کمبود انرژی مانع بهرهبرداری کامل از این ظرفیت شده است.
وی با بیان اینکه در کنار بحران انرژی، بیثباتی اقتصادی و نوسانات نرخ ارز نیز فشار مضاعفی بر فعالان صنعت فولاد وارد کرده است، افزود: افزایش هزینههای حملونقل، مواد اولیه، قطعات صنعتی و تجهیزات وارداتی موجب شده بسیاری از واحدهای فولادی با کاهش نقدینگی و افت توان برنامهریزی اقتصادی مواجه شوند. در چنین شرایطی، سرمایهگذاری جدید در این صنعت با ریسک بیشتری همراه شده و بخشی از توان رقابتپذیری فولاد ایران در بازارهای منطقهای کاهش یافته است.
صنعت فولاد ایران در یکی از حساسترین مقاطع تاریخی خود قرار دارد
منتظر با تاکید بر اینکه استان خوزستان در این میان جایگاهی ویژه در صنعت فولاد کشور دارد، بیان کرد: وجود شرکتهای بزرگی همچون فولاد خوزستان، فولاد اکسین خوزستان و دیگر مجموعههای فولادی و صنعتی، این استان را به یکی از قطبهای اصلی تولید فولاد ایران تبدیل کرده است و بخش قابل توجهی از تولید شمش فولادی و محصولات میانی کشور در خوزستان انجام میشود و این استان نقشی کلیدی در صادرات فولاد ایران دارد. با این حال، خوزستان نیز طی سالهای اخیر به شدت تحت تاثیر بحران انرژی قرار گرفته است. محدودیت برق در تابستان، کاهش فشار گاز در زمستان، تنشهای آبی و شرایط اقلیمی سخت، موجب شده واحدهای فولادی این استان بارها با افت تولید مواجه شوند. استمرار این وضعیت نهتنها تولید فولاد کشور را تحت تاثیر قرار میدهد، بلکه میتواند بر اشتغال هزاران نیروی کار مستقیم و غیرمستقیم در منطقه نیز اثرگذار باشد.
این مدرس دانشگاه افزود: تولید محصولات فولادی کشور در برخی بازهها با کاهش همراه بوده و انجمن فولاد، ناترازی انرژی را مهمترین عامل این مساله معرفی کرده است. هرچند برخی واحدهای فولادی توانستهاند با مدیریت مصرف انرژی بخشی از کاهش تولید را جبران کنند، اما ادامه این روند بدون اصلاحات اساسی در حوزه انرژی امکانپذیر نخواهد بود و در شرایط فعلی، عبور از بحران موجود نیازمند تصمیمات راهبردی و بلندمدت است.
وی افزود: توسعه نیروگاههای اختصاصی صنایع فولادی، سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، اصلاح الگوی مصرف، نوسازی زیرساختهای انتقال انرژی و ایجاد ثبات در سیاستهای اقتصادی، از جمله اقداماتی است که میتواند بخشی از مشکلات صنعت فولاد را کاهش دهد. همچنین حمایت هدفمند دولت از صنایع مادر و جلوگیری از تصمیمات مقطعی و غیرکارشناسی، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ جایگاه فولاد ایران در بازارهای جهانی است و صنعت فولاد ایران امروز در یکی از حساسترین مقاطع تاریخی خود قرار دارد و اگر بحران انرژی و ناپایداری اقتصادی تداوم یابد، ظرفیتهای ایجادشده در این صنعت به تدریج با کاهش بهرهوری و افت سرمایهگذاری مواجه خواهند شد، اما در مقابل، مدیریت علمی، برنامهریزی اصولی و ایجاد امنیت اقتصادی و انرژی میتواند مسیر توسعه پایدار صنعت فولاد را هموار کرده و جایگاه ایران را در بازار جهانی حفظ کند.
صنعت فولاد جهان به سرعت به سمت «فولاد سبز» و کاهش آلایندگی حرکت میکند
وی با بیان اینکه صنعت فولاد جهان به سرعت به سمت «فولاد سبز» و کاهش آلایندگیهای زیستمحیطی حرکت میکند، تاکید کرد: بسیاری از شرکتهای فولادی بزرگ دنیا با سرمایهگذاری در فناوریهای نوین، استفاده از انرژیهای تجدید پذیر و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، در تلاشاند تولید فولاد را با استانداردهای محیط زیستی جهانی هماهنگ کنند. در ایران نیز برخی شرکتهای بزرگ فولادی حرکت به سمت احداث نیروگاههای خورشیدی، بهینهسازی مصرف انرژی و توسعه زیرساختهای تولید پاک را آغاز کردهاند اما تحقق کامل این هدف، نیازمند سرمایهگذاری گسترده، ثبات اقتصادی و حمایت عملی دولت است و در کنار بحران انرژی، آسیبهای ناشی از جنگهای منطقهای و اختلال در زنجیره تامین جهانی نیز فشار مضاعفی بر صنعت فولاد وارد کرده است.
این مدیر فعال در صنعت فولاد خاطرنشان کرد: شرایط ناشی از جنگ سوم منطقهای و محدودیتهای تجاری و حملونقل، تامین برخی مواد اولیه و محصولات استراتژیک فولادی را با دشواری مواجه کرده است. در چنین شرایطی، واردات هدفمند برخی محصولات استراتژیک میتواند به ایجاد تعادل در زنجیره تولید و جلوگیری از آسیب به شرکتهای نوردی کشور کمک کند. چرا که استمرار کمبود مواد اولیه، میتواند بخش پاییندستی صنعت فولاد را با کاهش تولید و تهدید اشتغال مواجه کند و آنچه امروز بهوضوح قابل مشاهده است، نیاز جدی دو فولادساز بزرگ و اثرگذار کشور به حمایت قاطعانه دولت تا زمان بازگشت به شرایط عادی تولید و ثبات اقتصادی است. این حمایت میتواند در قالب تامین پایدار انرژی، تسهیل واردات مواد اولیه و تجهیزات ضروری، حمایت مالی و ایجاد ثبات در سیاستهای اقتصادی و صادراتی نمود پیدا کند و بدون چنین حمایتهایی، عبور از بحران فعلی برای صنعت فولاد کشور دشوار خواهد بود؛ صنعتی که نهتنها ستون فقرات توسعه صنعتی ایران محسوب میشود، بلکه نقش مهمی در اشتغال، صادرات و امنیت اقتصادی کشور ایفا میکند.
