پکن در برابر ریوتینتو: جنگ بر سر قدرت قیمت‌گذاری سنگ ‌آهن

احسان رنجبران_ پایگاه خبری «معدن نامه»: بازار جهانی سنگ ‌آهن در حال ورود به مرحله‌ای تازه از رقابت بر سر قدرت قیمت‌گذاری است که در آن بزرگ‌ترین خریدار جهان تلاش می‌کند قدرت پراکنده فولادسازان خود را در یک نهاد متمرکز کند و در مقابل غول‌های معدنی استرالیا قرار دهد. China Mineral Resources Group (CMRG) نهاد دولتی خرید و مذاکره سنگ ‌آهن چین به برخی فولادسازان این کشور دستور داده مذاکرات خرید سنگ ‌آهن از ریوتینتو را برای محموله‌های ماه سپتامبر متوقف کنند. این اقدام فشار بر یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان سنگ ‌آهن چین را افزایش داده و نشانه‌ای از تغییر توازن قدرت در این بازار است.

از خرید پراکنده تا قدرت خرید متمرکز

چین سال‌ها بزرگ‌ترین خریدار سنگ‌ آهن جهان بوده اما قدرت خرید این کشور میان ده‌ها فولادساز و شرکت تجاری تقسیم شده بود. ایجاد CMRG در سال ۲۰۲۲ با هدف تغییر همین ساختار انجام شد. وظیفه این نهاد این است که با تجمیع تقاضای چین، در مذاکرات با معدن‌کاران بزرگ دست بالاتری پیدا کند.

اکنون CMRG برای بیش از نیمی از حجم سالانه واردات سنگ ‌آهن چین مذاکره می‌کند. به‌این‌ترتیب پکن در حال تبدیل یک مزیت طبیعی، یعنی مقیاس عظیم تقاضا به یک اهرم سازمان‌یافته برای چانه‌زنی بر سر قیمت، حجم، شرایط قرارداد و حتی ارز معاملات است.

توقف مذاکرات با ریوتینتو نیز در همین چهارچوب معنا پیدا می‌کند. رویترز در ماه آگوست گزارش داده بود که CMRG به برخی فولادسازان چینی دستور داده مذاکرات با ریوتینتو برای محموله‌های تحویلی از سپتامبر را متوقف کنند. اکنون با ورود به سپتامبر این موضوع به مرحله‌ای حساس‌تر رسیده است.

ریوتینتو سومین غول در تیررس پکن است

این نخستین بار نیست که CMRG از قدرت خرید خود برای اعمال فشار بر معدن‌کاران بزرگ استفاده می‌کند. پیش از ریوتینتو BHP و Fortescue نیز با فشارهایی در مذاکرات خود با خریداران چینی مواجه شده‌اند. در مورد BHP اختلاف بر سر شرایط خرید و قیمت‌گذاری به محدودیت خرید برخی محموله‌ها و مذاکرات طولانی میان دو طرف منجر شد.

اما قرار گرفتن ریوتینتو در این موقعیت اهمیت ویژه‌ای دارد. این شرکت یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان سنگ ‌آهن چین است و حضور طولانی‌مدت آن در بازار چین باعث شده روابط دو طرف همواره از اهمیت بالایی برخوردار باشد.

اکنون فشار بر ریوتینتو این پیام را به بازار ارسال می‌کند که CMRG در حال تبدیل شدن به طرف اصلی مذاکره چین با غول‌های معدنی است. در صورت تثبیت این مدل، ساختار سنتی بازار سنگ‌ آهن تغییر می‌یابد.

پایان تدریجی دوره قدرت معدن‌کاران؟

برای سال‌ها بازار جهانی سنگ‌ آهن تا حد زیادی تحت تأثیر قدرت عرضه‌کنندگان بزرگ به‌ویژه ریوتینتو، BHP و Vale قرار داشت. تعداد محدود تولیدکنندگان بزرگ در برابر تعداد بسیار زیاد خریداران به معدن‌کاران قدرت قابل‌توجهی برای مذاکره می‌داد اما اکنون این معادله در حال تغییر است.

چین تقریباً بخش عمده‌ای از تجارت دریابرد سنگ‌ آهن جهان را جذب می‌کند و می‌تواند با متمرکز کردن تقاضای خود در برابر چند تولیدکننده بزرگ قرار گیرد. در چنین شرایطی قدرت بازار دیگر صرفاً تابع تمرکز عرضه نیست و تمرکز تقاضا نیز به یک ابزار قدرت تبدیل شده است.

مؤسسه Lowy نیز در تحلیلی درباره این روند هشدار داده که برخورد چین با معدن‌کاران استرالیایی را نمی‌توان صرفاً یک اختلاف تجاری معمولی دانست و تمرکز قدرت خرید در CMRG می‌تواند به ابزاری برای اعمال فشار اقتصادی تبدیل شود.

از نگاه این تحلیل مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که معدن‌کاران بزرگ استرالیا به‌صورت جداگانه با یک خریدار دولتی متمرکز مذاکره کنند. در چنین شرایطی حتی اگر هر یک از تولیدکنندگان به‌تنهایی قدرت زیادی داشته باشند، در برابر تقاضای سازمان‌یافته چین بخشی از قدرت چانه‌زنی خود را از دست خواهند داد.

پاسخ استرالیا: ایده «میز فروش واحد»

همین نگرانی باعث شده در استرالیا پیشنهادهایی برای هماهنگی بیشتر میان تولیدکنندگان سنگ ‌آهن مطرح شود. یکی از این ایده‌ها ایجاد نوعی میز فروش واحد برای سنگ ‌آهن استرالیا است تا تولیدکنندگان بزرگ بتوانند در برخی موضوعات مانند شاخص قیمت، ارز قرارداد، تخفیف‌ها و شرایط فروش موضع هماهنگ‌تری در برابر خریداران چینی داشته باشند.

البته چنین رویکردی با موانع جدی رقابتی و حقوقی مواجه است و نمی‌توان انتظار داشت ریوتینتو، BHP و Fortescue به سادگی به یک فروشنده واحد تبدیل شوند. بااین‌حال طرح چنین ایده‌ای خود نشانه‌ای از نگرانی فزاینده در استرالیا نسبت به تمرکز قدرت خرید چین است.

دلار استرالیا هم سیگنال داد

ابعاد این کشمکش از بازار سنگ ‌آهن فراتر رفته و خبر توقف مذاکرات خرید ریوتینتو به تضعیف دلار استرالیا نیز کمک کرده است، زیرا سنگ ‌آهن یکی از مهم‌ترین منابع درآمد صادراتی استرالیاست و چین بزرگ‌ترین مشتری آن محسوب می‌شود. InvestingLive نیز این تحول را عاملی برای فشار بر AUD ارزیابی کرده است.

به‌بیان‌دیگر آنچه در ابتدا اختلافی میان یک خریدار و یک معدن‌کار به نظر می‌رسید، می‌تواند بر درآمد صادراتی، سود شرکت‌های معدنی، ارزش پول ملی و حتی سیاست اقتصادی استرالیا اثر بگذارد.

ریوتینتو هم بیکار ننشسته است

در همین فضای پرتنش، ریوتینتو هم در حال بازآرایی سبد دارایی‌های خود در استرالیاست. این شرکت در تازه‌ترین اقدام اعلام کرده پروژه Aurukun در کوئینزلند را از جوینت‌ونچر گلنکور و Mitsubishi Development خریداری می‌کند. ارزش معامله اعلام نشده و نهایی شدن آن به تأیید دولت کوئینزلند و سایر نهادهای نظارتی استرالیا نیاز دارد.

پروژه Aurukun در غرب کیپ‌یورک و در نزدیکی منطقه‌ای قرار دارد که ریوتینتو پیش‌تر نیز در آن فعالیت‌های بوکسیتی داشته است. بنابراین این معامله می‌تواند جایگاه شرکت را در زنجیره بوکسیت و آلومینیوم استرالیا تقویت کند.

این تحول از منظر استراتژیک قابل توجه است و ریوتینتو هم‌زمان با افزایش فشار چین بر کسب‌وکار سنگ‌ آهن خود، در حال تقویت موقعیتش در سایر مواد معدنی است.

جنگی فراتر از قیمت

آنچه امروز در بازار سنگ ‌آهن چین و استرالیا جریان دارد صرفاً یک چانه‌زنی برای چند دلار پایین‌تر یا بالاتر در قیمت هر تن نیست. مسئله اصلی این است که چه کسی قواعد بازار را تعیین می‌کند.

چین تلاش می‌کند با تجمیع قدرت خرید خود، موقعیت معدن‌کاران بزرگ را در مذاکرات تضعیف کند. استرالیا نیز با نگرانی از وابستگی صادراتی خود به بازار چین به دنبال راه‌هایی برای حفظ قدرت چانه‌زنی تولیدکنندگان است.

از سوی دیگر معدن‌کاران بزرگی مانند ریوتینتو ناچارند علاوه بر مدیریت بازار اصلی سنگ ‌آهن، سبد دارایی‌های خود را متنوع کنند و حضورشان را در زنجیره‌های دیگری مانند بوکسیت و آلومینا تقویت کنند.

در این میان CMRG را باید فراتر از یک خریدار دولتی دید. این نهاد در حال تبدیل شدن به یکی از بازیگران تعیین‌کننده ساختار بازار جهانی سنگ ‌آهن است. اگر چین بتواند مدل خرید متمرکز خود را تثبیت کند، توازن قدرتی که سال‌ها میان چند معدن‌کار بزرگ و تعداد زیادی فولادساز وجود داشت، می‌تواند به سمت خریدار بزرگ جهان تغییر کند و این یعنی بازار سنگ‌ آهن ممکن است وارد دوره‌ای شود که در آن قدرت فقط در معدن و سمت عرضه نیست و در مقیاس تقاضا و توان سازمان‌دهی آن نیز نهفته است.