سوئد؛ قطب تازه فولاد سبز اروپا

به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه» تقاضا برای محصولات فولادی نهایی در سوئد پس از چند سال رکود، وارد مرحله‌ای از احیای پایدار شده است؛ روندی که بر پایه یک مدل منحصربه‌فرد همکاری میان دولت و بخش خصوصی شکل گرفته است. دولت سوئد تا ۱۵ درصد از هزینه‌های مرتبط با گذار سبز در صنعت فولاد را تقبل می‌کند و همزمان میلیاردها یورو در زیرساخت‌های حیاتی سرمایه‌گذاری کرده است.

بازیگران اصلی صنعت فولاد سوئد

بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد سوئد و یکی از رهبران جهانی در حوزه فولادهای با استحکام بالا، شرکت SSAB است.

این شرکت در سوئد سه کارخانه اصلی در اختیار دارد:

لولئو با ظرفیت اسمی ۲.۳ میلیون تن در سال
اوکسلسوند با ظرفیت ۱.۵ میلیون تن
بورلانگه با ظرفیت ۲ میلیون تن
کارخانه بورلانگه بزرگ‌ترین واحد نورد این شرکت محسوب می‌شود و فاقد بخش فولادسازی است. کارخانه Avesta Works، متعلق به گروه فنلاندی Outokumpu، یکی از پیشرفته‌ترین مجتمع‌های فولادی جهان به شمار می‌رود.

ظرفیت فولادسازی: ۷۵۰ هزار تن
ظرفیت نورد: ۶۵۰ هزار تن
این مجموعه در تولید کلاف‌های گرم و سرد فولاد زنگ‌نزن تخصص دارد.

اوواکو؛ تمرکز بر فولادهای خاص

کارخانه‌های گوفورش، اسمدی‌باکن و بوکسهولم تحت مالکیت شرکت Ovako، زیرمجموعه Nippon Steel، فعالیت می‌کنند. ظرفیت‌ها شامل ۵۰۰ هزار تن فولادسازی در گوفورش و ۷۰۰ هزار تن ظرفیت ترکیبی فولادسازی و تولید محصولات طویل است. در اسمدی‌باکن فولادسازی با کوره قوس الکتریکی انجام می‌شود و واحدهای نورد در بوکس‌هولم مستقر هستند. اوواکو در تولید فولادهای بلبرینگی و محصولات ویژه صنعت خودرو تخصص دارد.

کارخانه Alleima در سندویکن، تولیدکننده لوله، سیم و مقاطع فولادی است و ظرفیت فولادسازی آن ۳۰۰ هزار تن برآورد می‌شود. این شرکت با وجود مقیاس کوچک، در حوزه محصولات با حاشیه سود بالا مانند لوله‌های دقیق صنایع هوافضا و سیم‌های پزشکی نقش مهمی دارد. شرکت Stegra (نام پیشین H۲ Green Steel) در حال ساخت یک مجتمع ۲.۵ میلیون تنی مبتنی بر فناوری احیای مستقیم با هیدروژن و کوره قوس الکتریکی (DRI-EAF) است. این پروژه، جاه‌طلبانه‌ترین طرح متالورژی هیدروژنی اروپا محسوب می‌شود و نخستین فاز آن قرار است تا پایان سال ۲۰۲۶ راه‌اندازی شود.

موج سرمایه‌گذاری سبز در فولاد سوئد

شرکت SSAB در حال اجرای تحول سبز گسترده‌ای است. در کارخانه لولئو، ساخت کوره‌های قوس الکتریکی آغاز شده که تا اوایل دهه ۲۰۳۰ جایگزین تولید سنتی کوره بلند و کنورتور اکسیژنی خواهند شد. ارزش این پروژه ۴.۵ میلیارد یورو برآورد می‌شود که ۷۰ میلیون یورو آن از محل کمک‌های اتحادیه اروپا تأمین شده است. همزمان، ساخت کوره قوس الکتریکی در اوکسلسوند نیز در حال انجام است و قرار است کوره‌های بلند این کارخانه در سال ۲۰۲۷ تعطیل شوند.

اوواکو تمرکز خود را بر کربن‌زدایی مراحل میانی تولید گذاشته است.در اوت ۲۰۲۳ نخستین تأسیسات جهان برای تولید هیدروژن سبز جهت گرمایش فولاد پیش از نورد در کارخانه گوفورش راه‌اندازی شد. هزینه این پروژه ۱۷ میلیون یورو اعلام شده است. همچنین در کارخانه بوکسهولم، در مارس ۲۰۲۵ کوره گرمایشی جدیدی با قابلیت استفاده همزمان از گاز طبیعی و هیدروژن افتتاح شد.

شرکت Alleima در سال ۲۰۲۵ یک کوره بازذوب خلأ قوسی (VAR) جدید راه‌اندازی کرد. همزمان خطوط جدید پوشش‌دهی حرارتی و تولید لوله‌های دقیق برای الکترولایزرهای هیدروژنی نیز افتتاح شد. این شرکت سالانه بین ۲۵ تا ۳۰ میلیون یورو در تحقیق و توسعه سرمایه‌گذاری می‌کند.

نقش دولت سوئد؛ از تنظیم‌گر تا سرمایه‌گذار

دولت سوئد صرفاً نقش ناظر ندارد، بلکه به یکی از سرمایه‌گذاران فعال گذار سبز تبدیل شده است.

حمایت‌های دولتی شامل:یارانه مستقیم، وام‌های ترجیحی و توسعه زیرساخت‌ها است. ابزار اصلی این حمایت‌ها، صندوق «Industrial Leap» یا Industriklivet است که زیر نظر آژانس انرژی سوئد فعالیت می‌کند.

حمایت گسترده اتحادیه اروپا

صندوق نوآوری اتحادیه اروپا ۱۴۳ میلیون یورو برای پروژه HYBRIT اختصاص داده است؛ پروژه‌ای مشترک میان SSAB، LKAB و Vattenfall برای تولید آهن اسفنجی مبتنی بر هیدروژن. Stegra نیز برای توسعه کارخانه بودن تا ظرفیت ۵ میلیون تن در سال ۲۰۳۰، کمک‌هزینه ۲۵۰ میلیون یورویی دریافت کرده است. کل سرمایه‌گذاری این پروژه اکنون به ۶.۵ میلیارد یورو رسیده است.

شرکت دولتی Svenska kraftnät صدها میلیون یورو برای توسعه خطوط انتقال برق در شمال سوئد سرمایه‌گذاری می‌کند تا برق سبز موردنیاز کارخانه‌های فولادی تأمین شود. نیاز انرژی کارخانه بودن به‌تنهایی با کل مصرف برق کشور Denmark قابل مقایسه است.

از سال ۲۰۱۹ دولت سوئد از طریق اداره حمل‌ونقل این کشور، پروژه نوسازی خط‌آهن Malmbanan را آغاز کرده است. این مسیر ریلی وظیفه انتقال سنگ‌آهن شرکت LKAB از معادن کیرونا به کارخانه‌های SSAB و Stegra را برعهده دارد و نقش حیاتی در استمرار تولید ایفا می‌کند.

برق ارزان؛ مزیت کلیدی فولادسازان سوئدی

هزینه برق در گذار سبز صنعت فولاد، عامل تعیین‌کننده محسوب می‌شود. سوئد با ایجاد مجموعه‌ای از مشوق‌های غیرمستقیم، برق را برای فولادسازان بسیار ارزان‌تر از متوسط اروپا فراهم کرده است.

شرکت‌های فولادی مانند SSAB، Stegra و Ovako قراردادهای بلندمدت ۱۰ تا ۲۰ ساله با تولیدکنندگان برق از جمله Vattenfall منعقد می‌کنند. این قراردادها با قیمت‌های ثابت و پایین‌تر از نرخ بازار منعقد می‌شود و دولت از طریق آژانس اعتبار صادراتی سوئد (EKN) تضمین مالی ارائه می‌دهد.

صنایع انرژی‌بر از جمله فولادسازی تنها ۰.۶ اوره به ازای هر کیلووات ساعت مالیات انرژی پرداخت می‌کنند، در حالی که این رقم برای خانوارها ۴۵ اوره است.

با وجود آنکه ۹۹ درصد برق سوئد از منابع برق‌آبی، هسته‌ای و بادی تأمین می‌شود، فولادسازان همچنان بخشی از برق خود را از بازار Nord Pool خریداری می‌کنند؛ بازاری که قیمت آن تحت تأثیر هزینه مجوزهای کربنی اروپاست. دولت بخشی از این هزینه کربنی را جبران می‌کند.

در نتیجه این سیاست‌ها، کارخانه‌های بزرگ فولاد شمال سوئد در سال ۲۰۲۵ برق را با قیمت ۳۰ تا ۴۵ یورو به ازای هر مگاوات ساعت خریداری کردند؛ در حالی که متوسط قیمت برق صنعتی در اتحادیه اروپا حدود ۹۵ یورو بود.

سوئد در مجموع یک صادرکننده خالص برق محسوب می‌شود و بخش عمده صادرات برق این کشور به لهستان، آلمان، فنلاند، لیتوانی انجام می‌شود. با این حال، در ساعات اوج مصرف و دوره‌هایی که تولید برق بادی کاهش می‌یابد، شبکه برق سوئد بخشی از نیاز خود را از طریق واردات برق از لهستان و آلمان تأمین می‌کند.

آژانس انرژی سوئد (Energimyndigheten) پیش‌بینی کرده است مصرف انرژی این کشور از سطح فعلی ۱۳۰ تراوات ساعت به حدود ۲۵۰ تا ۲۸۰ تراوات ساعت تا سال ۲۰۴۵ افزایش یابد. این رشد عمدتاً ناشی از روند گذار سبز در صنعت فولاد و همچنین توسعه سایر صنایع انرژی‌بر خواهد بود.

محصولات تخت؛ ستون اصلی صنعت فولاد سوئد

محصولات تخت فولادی شامل ورق‌های گرم و سرد، حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد از کل تولید فولاد سوئد را تشکیل می‌دهند. بخش عمده این محصولات در کارخانه‌های شرکت SSAB در لولئو و بورلانگه تولید می‌شود؛ کارخانه‌هایی که عمدتاً صنایع خودروسازی و ماشین‌آلات سنگین را تأمین می‌کنند.

تولید فولاد خام و محصولات نوردی در سوئد طی سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ همزمان با کندی رشد اقتصادی در اروپا روندی نزولی داشته است. کاهش تولید در سال ۲۰۲۴ تا حدی به آماده‌سازی کارخانه‌ها برای اجرای پروژه‌های نوسازی و مدرن‌سازی نیز مرتبط بوده است.

در نیمه دوم سال ۲۰۲۵، نرخ بهره‌برداری از خطوط نورد فولاد در سوئد بهبود یافت؛ موضوعی که عمدتاً ناشی از کاهش موجودی انبارهای معامله‌گران و کارخانه‌های فولادی عنوان شده است. این روند نشانه‌ای از بازگشت تدریجی تعادل به بازار فولاد سوئد و افزایش تقاضای مصرفی پس از دوره‌ای از رکود به شمار می‌رود.