آغاز رقابت جدید غولهای معدنی؛ انرژی پاک جای ذخایر معدنی
صنعت معدن جهان وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن رقابت دیگر تنها بر سر ذخایر معدنی و ظرفیت تولید نیست و نحوه تأمین انرژی و میزان انتشار کربن نیز به شاخصی مهم در رقابتپذیری شرکتها تبدیل شده است.
به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه»، شرکتهای بزرگ معدنی که تا چند سال پیش به دیزل، زغالسنگ و برق تولیدشده از سوختهای فسیلی متکی بودند، اکنون سرمایهگذاری گستردهای را برای احداث نیروگاههای خورشیدی، توسعه سامانههای ذخیرهسازی انرژی و برقیسازی ناوگان معدنی آغاز کردهاند. کاهش آلایندگی، کنترل هزینههای بلندمدت، افزایش امنیت تأمین انرژی و انطباق با استانداردهای زیستمحیطی از مهمترین عوامل این تغییر مسیر است.
بررسیهای منتشرشده از سوی ماینینگ تکنولوژی و تحلیلهای مؤسسه گلوبالدیتا نشان میدهد انرژی خورشیدی اکنون مهمترین فناوری مورد استفاده در برنامههای کربنزدایی معادن است. در حالی که فناوریهایی مانند هیدروژن سبز و جذب و ذخیره کربن هنوز تا تجاریسازی گسترده فاصله دارند، نیروگاههای خورشیدی، باتریهای ذخیرهسازی و تجهیزات برقی وارد مرحله اجرایی شدهاند.
خورشید؛ نخستین گام گذار انرژی
کربنزدایی معدنکاری فرآیندی تدریجی است و جایگزینی کامل تجهیزات دیزلی به سرمایهگذاریهای سنگین نیاز دارد. از همین رو، بسیاری از شرکتها مسیر تحول را از تولید برق آغاز کردهاند. انرژیهای تجدیدپذیر از یک سو به فناوریهای بالغ و اقتصادی تبدیل شدهاند و از سوی دیگر، زیرساخت لازم برای برقیسازی ماشینآلات معدنی را فراهم میکنند.
بر اساس تحلیل گلوبالدیتا، حدود ۱۱ درصد معادن فعال دارای تولید برق در محل از سامانههای خورشیدی استفاده میکنند؛ این سهم در پروژههای معدنی جدید به حدود ۴۱ درصد رسیده است. در اروپا، انرژی خورشیدی حدود ۸۷ درصد ظرفیت تولید برق پروژههای معدنی جدید را تشکیل میدهد، در حالی که سهم آن در آمریکای شمالی حدود ۴ درصد است. در خاورمیانه و آفریقا نیز خورشید بهتدریج در حال جایگزین شدن با دیزل است.
همه معادن امکان احداث نیروگاه اختصاصی ندارند. به همین دلیل، قراردادهای بلندمدت خرید برق تجدیدپذیر به ابزار دیگری برای کاهش انتشار و کنترل نوسان هزینه انرژی تبدیل شدهاند. بر اساس گزارش گلوبالدیتا، شرکت BHP بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ با امضای ۱۰ قرارداد خرید برق، بیشترین استفاده را از این ابزار داشته است. پس از آن ریوتینتو با ۹ و آنگلو امریکن با ۶ قرارداد قرار دارند.
مقصد نهایی؛ ناوگان تمامبرقی
تولید برق پاک تنها نیمی از مسیر است و مقصد نهایی صنعت معدن، جایگزینی ماشینآلات دیزلی با تجهیزات تمامبرقی است. مطالعه دانشگاه هاروارد نشان میدهد برقیسازی ناوگان معادن روباز میتواند انتشار گازهای گلخانهای را تا ۹۲.۶ درصد کاهش دهد و هزینههای عملیاتی را بین ۴۰ تا ۶۲ درصد پایین بیاورد.
نمونههای عملی این تحول نیز در حال افزایش است. معدن مس آیتیک در سوئد از سامانه ترولیکمک استفاده میکند، معدن زغالسنگ ییمین چین ۱۰۰ کامیون برقی خودران مجهز به هوش مصنوعی دارد و شرکت فرست کوانتوم نیز ۵۱ کامیون معدنی برقی را وارد مدار کرده است. گلوبالدیتا پیشبینی میکند برقیسازی گسترده ناوگان معدنی با پیشرفت فناوری باتری، بین سالهای ۲۰۳۵ تا ۲۰۴۰ به مرحله تجاری کامل برسد.
هزینهای که در بلندمدت جبران میشود
هزینه اولیه همچنان یکی از موانع اصلی گذار انرژی است. بر اساس نظرسنجی گلوبالدیتا، ۴۴ درصد فعالان معدن، هزینه خرید تجهیزات برقی را مهمترین مانع میدانند. قیمت کامیونهای معدنی باتریبرقی میتواند از چند صد هزار دلار تا بیش از ۶ میلیون دلار برسد و توسعه ایستگاههای شارژ و سامانههای ذخیرهسازی نیز به سرمایهگذاری قابلتوجهی نیاز دارد.
با این حال، مطالعات اقتصادی نشان میدهد این هزینهها در بلندمدت قابل جبران است. مؤسسه آیدیتکاکس برآورد کرده است یک کامیون برقی ۱۵۰ تنی طی عمر عملیاتی خود میتواند بیش از ۵.۵ میلیون دلار در هزینه سوخت صرفهجویی کند.
در این شرایط، انرژی پاک دیگر صرفاً یک انتخاب زیستمحیطی نیست و به بخشی از استراتژی رقابتپذیری شرکتهای معدنی تبدیل شده است؛ مسیری که طی دهه آینده میتواند چهره صنعت معدن جهان را دگرگون کند.
