از ۵ تا ۲۵ درصد؛ وقتی گاز سود فولادسازان را میبلعد، مجلس چه میکند؟
عضو کمیسیون انرژی مجلس از ضرورت حمایت سخن میگوید:

به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه»، اختلاف بر سر قیمت گاز صنایع دیگر تنها به میزان تعرفهها محدود نیست. برخی تولیدکنندگان آهن اسفنجی میگویند سهم هزینه گاز در بهای تمامشده محصولشان از حدود ۵ درصد به ۲۵ درصد رسیده است؛ افزایشی که میتواند سودآوری و ادامه فعالیت کارخانهها را تحت فشار قرار دهد.
در مقابل رمضانعلی سنگدوینی عضو کمیسیون انرژی مجلس در گفتوگو با پایگاه «معدن نامه» تأکید دارد که گاز در ایران همچنان با قیمتی پایینتر از نرخهای جهانی در اختیار صنایع قرار میگیرد. او ضمن پذیرش مشکلات تولیدکنندگان، خواستار حمایت دولت و مجلس از صنایع آسیبدیده از جنگ و محدودیتهای انرژی شد و پیشنهاد کرد بستههای حمایتی در بودجه سال ۱۴۰۶ پیشبینی شود.
برای کارخانهای که با گاز طبیعی آهن اسفنجی تولید میکند، ارزان یا گران بودن انرژی تنها با مقایسه قیمت هر مترمکعب گاز در ایران و کشورهای دیگر مشخص نمیشود. پرسش مهمتر این است که کارخانه برای تولید هر تن محصول چه میزان هزینه میپردازد، چه سهمی از درآمدش صرف انرژی میشود و پس از پرداخت سایر هزینهها، چه مقدار برای ادامه تولید و سرمایهگذاری باقی میماند.
این موضوع در ماههای اخیر به یکی از نگرانیهای تولیدکنندگان زنجیره فولاد تبدیل شده است. افزایش هزینه گاز، محدودیتهای تأمین انرژی و مشکلات ناشی از جنگ، شرایطی ایجاد کرده که برخی واحدهای صنعتی از فشار روزافزون بر هزینه تولید و کاهش توان مالی خود سخن میگویند.
در ادامه پرونده ویژه «معمای قیمت گاز؛ فولاد در تله تعرفهها»، معدننامه این مسائل را با رمضانعلی سنگدوینی عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی و رئیس قرارگاه رفع ناترازی انرژی مجلس، مطرح کرد. گفتوگویی که از تأثیر قیمتهای جهانی بر تعرفه گاز صنایع آغاز شد و به مشکلات تولیدکنندگان، خسارتهای جنگ، مدیریت مصرف انرژی و ضرورت حمایت دولت و مجلس رسید.
وقتی سهم گاز در هزینه تولید از ۵ به ۲۵ درصد میرسد
در جریان این مصاحبه، خبرنگار معدننامه با اشاره به اظهارات برخی تولیدکنندگان آهن اسفنجی، موضوع افزایش سهم هزینه گاز در بهای تمامشده محصول را مطرح کرد. به گفته این تولیدکنندگان، هزینه گاز که پیشتر حدود ۵ درصد بهای تمامشده تولید را تشکیل میداد، اکنون به حدود ۲۵ درصد رسیده است.
این ارقام را نمیتوان بدون بررسی اطلاعات مالی کارخانهها به تمام واحدهای احیای مستقیم تعمیم داد، اما حتی بهعنوان تجربه برخی تولیدکنندگان نیز مسئله مهمی را نشان میدهد. افزایش سهم یک نهاده تولید از ۵ به ۲۵ درصد، به معنای پنج برابر شدن سهم آن در ساختار هزینه است؛ تغییری که نمیتوان تأثیرش بر سودآوری و قدرت رقابت کارخانه را نادیده گرفت.
اهمیت گاز در تولید آهن اسفنجی نیز با بسیاری از صنایع دیگر متفاوت است. در واحدهای احیای مستقیم، گاز طبیعی صرفاً سوختی برای تأمین حرارت نیست، بلکه در فرایند احیای سنگآهن نقش دارد. به همین دلیل، افزایش هزینه آن مستقیماً بر بهای تولید آهن اسفنجی اثر میگذارد و میتواند از این حلقه به بخشهای دیگر زنجیره فولاد منتقل شود.
معدننامه در گفتوگو با سنگدوینی این پرسش را مطرح کرد که تولیدکننده چگونه میتواند افزایش هزینه گاز را تحمل کند، بدون آنکه قیمت محصول خود را بالا ببرد یا بخشی از سود و توان مالیاش را از دست بدهد؟
سنگدوینی اصل این نگرانی را پذیرفت. او معتقد است افزایش هزینه انرژی در نهایت بر قیمت تمامشده کالا اثر میگذارد و اگر این هزینه به قیمت فروش منتقل شود، مصرفکننده نیز ناچار است بهای بیشتری بپردازد.
از نگاه او حمایت از تولیدکننده تنها به معنای کمک به یک کارخانه نیست. استمرار فعالیت واحدهای صنعتی، حفظ فرصتهای شغلی و عرضه کالا با قیمتی متناسب با قدرت خرید مردم، به یکدیگر وابستهاند.
این نگرانی در شرایطی جدیتر میشود که برخی تولیدکنندگان برای جبران افزایش هزینهها، امکان چندانی برای بالا بردن قیمت فروش ندارند. محدودیت تقاضا، شرایط بازار و کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان میتواند بخش بیشتری از فشار هزینه را متوجه خود کارخانه کند.
با وجود پذیرش این مشکلات، سنگدوینی توضیح نداد که آیا کمیسیون انرژی مجلس بررسی مشخصی درباره افزایش سهم گاز در هزینه تولید آهن اسفنجی انجام داده یا برای ارزیابی آثار تعرفهها بر سودآوری واحدهای فولادی برنامهای دارد.
گاز ایران ارزانتر از جهان است؛ پس اختلاف بر سر چیست؟
یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای مصاحبه به نحوه قیمتگذاری گاز صنایع مربوط میشود.
معدننامه با اشاره به افزایش قیمت انرژی در بازارهای جهانی و شرایط ایجادشده در تنگه هرمز، این پرسش را مطرح کرد که چرا تولیدکنندگان داخلی باید از افزایش قیمت جهانی گاز تأثیر بپذیرند، درحالیکه ایران خود یکی از تولیدکنندگان این محصول است؟
سنگدوینی با این برداشت که گاز صنایع ایران به قیمت جهانی فروخته میشود، مخالفت کرد. به اعتقاد او، دولت گاز و سایر حاملهای انرژی را با قیمتی پایینتر از نرخهای جهانی در اختیار تولیدکنندگان قرار میدهد تا فعالیت اقتصادی آنها ادامه پیدا کند، اشتغال حفظ شود و محصولات با قیمت مناسبتری به دست مصرفکننده برسد.
او برای توضیح دیدگاه خود به قیمت انرژی در کشورهای دیگر و هزینه واردات برق اشاره کرد و بر این نکته تأکید داشت که تولیدکنندگان ایرانی همچنان از مزیت قیمت پایینتر انرژی برخوردارند.
قیمت نهایی گاز در ایران ممکن است از قیمتهای قابلمقایسه در برخی کشورهای دیگر پایینتر باشد، ولی این موضوع بهتنهایی مشخص نمیکند که فرمول تعیین تعرفه داخلی تا چه اندازه از نوسانات قیمت جهانی و نرخ ارز تأثیر میپذیرد.
بر اساس مصوبه هیئت وزیران در سال ۱۴۰۲، نرخ گاز واحدهای احیای مستقیم فولاد، به استثنای واحدهای کوره بلند، معادل ۶۰ درصد نرخ پایه خوراک گاز پتروشیمیها تعیین شده است. در فرمول محاسبه نرخ پایه خوراک پتروشیمی نیز مؤلفههایی از قیمتهای داخلی، صادراتی، وارداتی و بازارهای جهانی گاز وجود دارد.
بنابراین باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت؛ یکی اینکه تولیدکننده ایرانی در مقایسه با تولیدکنندگان سایر کشورها چه مبلغی برای گاز میپردازد و دیگری اینکه تغییرات قیمت جهانی انرژی و نرخ ارز چگونه بر تعرفه داخلی اثر میگذارد.
این دو موضوع با یکدیگر تعارضی ندارند. ممکن است گاز مصرفی یک کارخانه در ایران همچنان ارزانتر از نرخ قابلمقایسه در بازار خارجی باشد، اما تعرفه آن در داخل کشور نیز به اندازهای افزایش پیدا کرده باشد که بخش بیشتری از درآمد کارخانه را به خود اختصاص دهد.
به همین دلیل مقایسه قیمت گاز ایران با کشورهای دیگر نمیتواند بهتنهایی پاسخگوی نگرانی تولیدکنندگان آهن اسفنجی باشد. برای قضاوت درباره آثار تعرفهها، باید هزینه واقعی گاز در کارخانه، میزان مصرف به ازای هر تن محصول و تأثیر تغییر نرخ بر بهای تمامشده تولید بررسی شود.
سنگدوینی در این مصاحبه بر پایینتر بودن قیمت انرژی داخلی تأکید کرد، اما درباره سهم دقیق شاخصهای جهانی در فرمول محاسبه تعرفه گاز واحدهای احیای مستقیم و آثار آن بر صورتحساب تولیدکنندگان توضیح مشخصی ارائه نشد.
این موضوع همچنان یکی از پرسشهای اصلی پرونده معدننامه باقی میماند؛ پرسشی که پاسخ دقیق آن را باید از وزارت نفت، شرکت ملی گاز و مسئولان تدوین و اجرای فرمول قیمتگذاری مطالبه کرد.
حمایت از صنایع آسیبدیده باید به بودجه ۱۴۰۶ برسد
سنگدوینی در بخش دیگری از گفتوگو به پیامدهای جنگ بر اقتصاد و فعالیت واحدهای تولیدی پرداخت.
او معتقد است اختلال در تردد کشتیها از مسیرهای مهم تجاری، از جمله تنگه هرمز، بر هزینه حملونقل و بیمه اثر میگذارد و پیامدهای آن تنها محدود به نفت و گاز نیست. افزایش ریسک حمل کالا میتواند تجارت محصولات اساسی، نهادههای تولید و سایر کالاها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
این عضو کمیسیون انرژی، برخورداری ایران از منابع نفت و گاز و ظرفیت پالایشگاهی را از مزیتهای کشور در چنین شرایطی دانست و بر ضرورت حفظ تولید و استفاده درست از منابع انرژی تأکید کرد.
او در عین حال پذیرفت که بخشی از صنایع کشور در جریان جنگ و محدودیتهای انرژی با مشکلات جدی مواجه شدهاند. برخی واحدها امکان تولید یا صادرات به میزان گذشته را نداشتهاند، برخی با محدودیت برق و گاز روبهرو شدهاند و تعدادی نیز از آسیبهای مستقیم جنگ متضرر شدهاند.
سنگدوینی معتقد است کارخانههایی که با وجود این شرایط فعالیت خود را ادامه دادهاند، شایسته حمایت هستند و نباید اجازه داد مشکلات مالی، تولید و اشتغال آنها را تهدید کند.
در پاسخ به پرسش معدننامه درباره امکان پیشبینی یارانه یا سایر حمایتهای مالی برای تولیدکنندگان، او با ضرورت کمک به صنایع موافقت کرد و تسهیلات سرمایه در گردش با نرخ سود کمتر را از جمله راهکارهای قابل بررسی دانست.
سنگدوینی همچنین بر نقش بانکها در کمک به تولیدکنندگان تأکید کرد و خواستار آن شد که دولت و مجلس برای حمایت از صنایع آسیبدیده، بستههایی را در بودجه سال ۱۴۰۶ پیشبینی کنند.
این بخش از مصاحبه از نظر اجرایی اهمیت ویژهای دارد. تولیدکنندهای که در ماههای گذشته با هزینههای سنگین انرژی، کاهش تولید یا دشواری صادرات روبهرو شده، برای ادامه فعالیت تنها به اعلام حمایت نیاز ندارد. او باید بداند چه کمکی دریافت خواهد کرد، چه شرایطی برای استفاده از آن وجود دارد و این حمایت چه زمانی در دسترس قرار میگیرد.
البته سنگدوینی در این گفتوگو از تصویب بسته حمایتی مشخصی خبر نداد و درباره میزان اعتبار، منابع تأمین مالی یا شیوه پرداخت آن نیز جزئیاتی مطرح نکرد. سخنان او در این مرحله، بیان ضرورت حمایت از صنایع و پیشنهاد پیگیری آن در فرایند بودجهریزی است.

دولت باید پیشنهاد بدهد؛ مجلس چه اقدامی خواهد کرد؟
معدننامه در پایان گفتوگو از سنگدوینی خواست مشکلات تولیدکنندگان، بهویژه افزایش هزینه گاز و خسارتهای ناشی از جنگ و محدودیت انرژی را در کمیسیون انرژی مجلس پیگیری کند.
او در پاسخ، بر ضرورت ورود دولت به موضوع تأکید کرد و توضیح داد که اگر دولت پیشنهادهای حمایتی را ارائه کند، مجلس نیز از آنها دفاع خواهد کرد.
سنگدوینی همچنین معتقد است اتاقهای بازرگانی و تشکلهای صنعتی باید برای پیگیری مشکلات تولیدکنندگان فعال باشند و مطالبات آنها را به دستگاههای تصمیمگیر منتقل کنند.
با این توضیحات، مسیر پیشنهادی او روشن است؛ دولت باید سازوکار حمایت را طراحی و در پیشنهادهای بودجهای مطرح کند و مجلس نیز در جریان بررسی بودجه برای تصویب آن تصمیم بگیرد.
اما هنوز روشن نیست که کمیسیون انرژی مجلس برای شناسایی واحدهای آسیبدیده و برآورد خسارت ناشی از افزایش هزینه گاز و محدودیت تأمین انرژی، چه اقدام مشخصی انجام داده است.
آیا وزارت نفت و شرکت ملی گاز گزارشی از تأثیر تعرفهها بر بهای تمامشده تولید آهن اسفنجی ارائه کردهاند؟ آیا خسارت ناشی از کاهش تحویل گاز به کارخانهها برآورد شده است؟ آیا نمایندگان مجلس برنامهای برای بررسی این مسائل با حضور تولیدکنندگان دارند؟
پاسخ به چنین پرسشهایی میتواند مشخص کند حمایت موردنظر مجلس تا چه اندازه با نیاز واقعی واحدهای تولیدی انطباق خواهد داشت.
نکته مهم دیگر، زمان اجرای تصمیمهاست. برای کارخانهای که با کمبود نقدینگی و افزایش هزینههای جاری مواجه است، حمایت مالی زمانی مؤثر خواهد بود که پیش از توقف فعالیت یا کاهش جدی ظرفیت تولید در دسترس قرار گیرد.
صرفهجویی خانگی و تأمین سوخت نیروگاهها؛ بخش دیگری از نگرانی انرژی
سنگدوینی در این گفتوگو بخش قابلتوجهی از سخنان خود را به مدیریت مصرف انرژی اختصاص داد.
او با انتقاد از مصرف بالای گاز در برخی واحدهای خانگی و دستگاههای دولتی، تأکید کرد که صرف توانایی پرداخت هزینه انرژی، مجوزی برای مصرف نامتعارف نیست.
به اعتقاد او، زمانی که کشور با محدودیت تأمین گاز مواجه است، افزایش مصرف در یک بخش میتواند دسترسی سایر بخشها را تحت فشار قرار دهد. از این منظر، صرفهجویی و رعایت الگوی مصرف، علاوه بر جنبه اقتصادی، به عدالت در توزیع انرژی نیز ارتباط دارد.
سنگدوینی کاهش دمای محیط و کنترل مصرف دستگاههای دولتی را از راهکارهای کاهش فشار بر شبکه گاز دانست.
او همچنین از پیگیری موضوع تأمین سوخت نیروگاهها در قرارگاه رفع ناترازی انرژی مجلس خبر داد و گفت نشستهایی با حضور مسئولان وزارتخانههای نفت و نیرو برای بررسی ذخایر سوخت برگزار شده است.
به گفته او، با توجه به محدودیت گاز طبیعی، تأمین نفتگاز و نفتکوره بهعنوان سوخت جایگزین نیروگاهها اهمیت دارد تا کاهش عرضه گاز به اختلال در تولید برق منجر نشود.
این موضوع برای صنایع فولادی نیز حیاتی است. کارخانهای که با محدودیت گاز روبهروست، در صورت کاهش عرضه برق با مشکل دیگری مواجه میشود و ادامه فعالیت خطوط تولید آن دشوارتر خواهد شد.
با این همه، مدیریت مصرف خانگی و تأمین سوخت دوم نیروگاهها تنها بخشی از مسئله انرژی صنعت را پوشش میدهد. حتی اگر عرضه گاز و برق به ثبات برسد، نگرانی تولیدکنندگان درباره هزینه انرژی و تأثیر تعرفهها بر سودآوری همچنان باقی خواهد ماند.
فولادسازان منتظر تصمیماند، نه صرفاً وعده حمایت
گفتوگوی معدننامه با رمضانعلی سنگدوینی دو موضوع مهم را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهد.
موضوع نخست، افزایش فشار هزینه انرژی بر تولیدکنندگانی است که به گفته برخی از آنها، سهم گاز در بهای تمامشده آهن اسفنجی از حدود ۵ به ۲۵ درصد رسیده است. سنگدوینی اگرچه بر پایینتر بودن قیمت انرژی داخلی از نرخهای جهانی تأکید دارد، اصل فشار افزایش هزینه بر تولیدکنندگان و پیامدهای آن برای مصرفکنندگان را نیز میپذیرد.
موضوع دوم، ضرورت حمایت مالی از صنایعی است که در جریان جنگ، محدودیت صادرات و مشکلات تأمین برق و گاز متحمل خسارت شدهاند. سنگدوینی از پیشبینی بستههای حمایتی در بودجه ۱۴۰۶ دفاع میکند، اما اجرای این حمایتها را به ارائه پیشنهاد از سوی دولت و پیگیری آن در مجلس مرتبط میداند.
آنچه در این میان نباید نادیده گرفته شود، تفاوت میان حمایت از تولیدکننده برای عبور از مشکلات امروز و اصلاح شرایطی است که ممکن است همین مشکلات را در آینده تکرار کند.
تسهیلات سرمایه در گردش و کمکهای مالی میتوانند بخشی از فشار نقدینگی کارخانهها را کاهش دهند، اما برای حفظ تولید در بلندمدت، هزینه انرژی و میزان دسترسی به آن نیز باید قابل پیشبینی باشد.
از همین رو انتظار میرود وزارت نفت و شرکت ملی گاز، علاوه بر تشریح مبانی تعیین تعرفه، آثار تغییر قیمت گاز بر هزینه تولید واحدهای احیای مستقیم را نیز بررسی و درباره آن اطلاعرسانی کنند. دولت و مجلس هم باید روشن کنند بستههای حمایتی موردنظر با چه منابعی و برای کدام گروه از تولیدکنندگان در نظر گرفته خواهد شد.
برای فولادسازی که هر روز باید هزینه تولید را محاسبه کند، ارزانتر بودن گاز ایران از نرخ جهانی، بهتنهایی پاسخ مسئله نیست. آنچه ادامه فعالیت کارخانه را تعیین میکند، هزینه واقعی تولید، امکان فروش محصول، تأمین پایدار انرژی و درآمدی است که پس از پرداخت هزینهها باقی میماند.
اکنون نوبت دولت و مجلس است که نشان دهند حمایت از تولید، فراتر از تأکید بر ضرورت آن، چه جایگاهی در تصمیمهای اجرایی و بودجه سال ۱۴۰۶ خواهد داشت.
گزارشها و مطالب مرتبط:




