نسخه ایرانی مدیریت ریسک در معادن

به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه» او با اشاره به نقش حیاتی ابزارهای مالی، از قراردادهای آتی بورس تا قراردادهای مستقیم و ابزارهای مشتقه ارزی، توضیح می‌دهد که چگونه شرکت‌های معدنی می‌توانند جریان نقدینگی و قیمت تمام‌شده خود را کنترل کنند. دلیریان معتقد است تلفیق این روش‌ها، شرط لازم برای برنامه‌ریزی تولید و سرمایه‌گذاری پایدار است.

استفاده از ابزارهای مالی برای مدیریت ریسک در صنایع معدنی فلزی – که قیمت آن‌ها مستقیماً از نوسانات نرخ ارز تأثیر می‌پذیرد – یک استراتژی مقطعی نیست، بلکه ضرورتی دائمی است. «پوشش ریسک» قرار نیست لزوماً سود بنگاه را افزایش دهد؛ کارکرد اصلی آن، تبدیل آینده مبهم به آینده‌ای تا حد امکان «قابل پیش‌بینی» است. هدف، آگاه‌کردن شرکت‌ها از دامنه احتمالی نقدینگی مورد نیاز در سناریوهای مختلف قیمتی است. این مکانیزم‌ها بیشتر در حوزه تخصص واحدهای بازرگانی و مالی قرار می‌گیرند تا بخش‌های فنی و مهندسی معدن.

مهمترین و اصلی‌ترین روش‌های پوشش ریسک در شرکت‌های معدنی با توجه به نوسانات شدید قیمتی، استفاده از قراردادهای آتی معاملات در بستر بورس (future contracts) است. در این روش، شرکت‌های معدنی برای جلوگیری از نوسانات شدید قیمت‌ها می‌توانند محصولات خود را با قیمتی قابل پیش‌بینی و در یک تاریخ مشخص در آینده به فروش برسانند. این بستر در بورس کالای کشور، به‌ویژه برای مواد معدنی پایه و کالاهای استراتژیک فراهم است و نظارت سازمان بورس بر این معاملات مستلزم پرداخت کارمزدی مشخص است.

روش دوم، استفاده از قراردادهای فوروارد با خریداران مستقیم (forward contracts) محصولات معدنی است. در این روش، شرکت معدنی با شناسایی خریداران بالقوه و مصرف‌کنندگان نهایی، توافقی برای فروش مقدار مشخصی از محصول در آینده با قیمت از پیش تعیین‌شده منعقد می‌کند. این نوع قراردادها می‌توانند هزینه‌های معاملاتی را نسبت به معاملات بورسی کاهش دهند و امکان تطبیق ویژگی‌های محصول با نیازهای خریدار را نیز فراهم کنند. با این حال، برخلاف قراردادهای آتی در بورس کالا، این قراردادها معمولاً فاقد نظارت نهادی و ضمانت اجرایی رسمی هستند و در نتیجه ریسک عدم اجرای تعهدات از سوی طرف مقابل در آن‌ها بیشتر است.

روش سوم به مدیریت ریسک ناشی از نوسانات نرخ ارز اختصاص دارد؛ موضوعی که برای صنایع معدنی فلزی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا قیمت‌گذاری بخش قابل توجهی از این محصولات بر مبنای دلار انجام می‌شود. یکی از راهکارها استفاده از ابزارهای مشتقه مبتنی بر نرخ ارز، مانند قراردادهای آتی ارزی است که به شرکت‌ها امکان می‌دهد موقعیت خرید یا فروش ارز را از پیش تثبیت کنند. همچنین می‌توان در قراردادهای فروش محصولات معدنی، فرمول‌هایی را تعریف کرد که قیمت نهایی را به تغییرات نرخ ارز پیوند دهد. چنین سازوکارهایی به شرکت‌ها کمک می‌کند تا اثر نوسانات شدید نرخ ارز بر هزینه‌ها، درآمدها و برنامه‌ریزی مالی خود را کنترل‌پذیرتر کنند.

در این مورد با افزایش ناگهانی قیمت دلار، سود حاصل از افزایش قیمتی که ثبت موقعیت کرده‌اند، می‌تواند در تامین هزینه‌های تجهیزات یا تغییر قیمت تمام شده مورد استفاده قرار گیرد. به علاوه، شرکت‌ها باید نرخ ارز را در قراردادهای فروش خود به گونه‌ای خنثی کنند؛ برای مثال، نرخ محصولات در قراردادهای فروش شرکت‌ها بر اساس فرمول و مکانیزمی با رابطه مستقیم میان ارزش ریال و دلار تعریف می‌شود تا بتواند ریسک حاصل از نوسانات ناشی از ارزش ریال و دلار را جبران کند.

مدیریت موجودی این شرکت‌ها یا مدیریت محصولات تولیدی (Inventory management) نیز از جمله مواردی است که معمولا شرکت‌های معدنی برای واکسینه کردن خود در ارتباط با نوسانات اقتصادی ناشی از فراز و فرود قیمت‌ها استفاده می‌کنند. در بحث مدیریت موجودی نیز برای پوشش ریسک حاصل از قیمت‌های جهانی در جایی که پیش‌بینی می‌کنند قیمت‌ها صعودی خواهد بود، یک ذخیره استراتژیک از مواد خام و اولیه خود را به وجود می‌آورند و برای مواد مصرفی‌ خود کف تعیین می‌کنند. در این حالت، به محض رسیدن به آن حد، شروع به تامین مجدد آن‌ها می‌کنند و در مقابل، زمانی که پیش‌بینی افول قیمت‌ها را دارند، از ارائه محصول تحت عنوان فروش‌های فوری و ویژه ممانعت می‌کنند. البته باید توجه داشت که نمی‌توان به صورت تک‌گزینه‌ای از این روش‌ها استفاده کرد و این مکانیزم‌ها باید به صورت توامان و تلفیقی عملی شوند.

در نهایت، پوشش ریسک اگرچه الزاماً به معنای سود بیشتر نیست، اما شرط ضروری «پیش‌بینی‌پذیری» و امکان برنامه‌ریزی تولید و سرمایه‌گذاری در شرکت‌های معدنی است؛ در اقتصادی با نوسانات شدید ارزی، بدون این ابزارها عملاً مدیریت بنگاه به قمار روی آینده شبیه می‌شود.