موج تازه فناوری در معادن جهان: از هوش مصنوعی تا ماشینآلات خودکار
فناوریهای هوشمند در حال تغییر چهره معدن جهان هستند و شرکتهای بزرگ با تمرکز بر هوش مصنوعی، اتوماسیون، ایمنی و کاهش مصرف انرژی، مسیر تازهای برای افزایش بهرهوری عملیات معدنی ترسیم کردهاند.
احسان رنجبران_ پایگاه خبری «معدن نامه»: صنعت معدن در هفته جاری شاهد مجموعهای از تحولات در حوزه فناوری و سرمایهگذاریهای جدید بود که بخش مهمی از آنها بر دیجیتالیشدن عملیات، استفاده از هوش مصنوعی، ارتقای ایمنی ماشینآلات و کاهش مصرف انرژی در فرآوری مواد معدنی متمرکز است. در این میان شرکتهایی مانند نوکیا، متسو، هگزاگون و ویر راهکارهایی را برای پاسخ به چالشهای پیچیدهتر معادن توسعه دادهاند و ریوتینتو نیز با توافق برای خرید پروژه بوکسیت آوریکون، حضور خود را در زنجیره بوکسیت استرالیا تقویت میکند.
هوش مصنوعی به قلب عملیات معدنی نزدیکتر میشود
یکی از مهمترین تحولات این هفته به شرکت نوکیا مربوط است که پلتفرم جدید «Cognitive Operations» را برای استفاده در صنایع معدن و ساختوساز معرفی کرده است.
این پلتفرم با ترکیب ارتباطات حیاتی، پردازش لبهای و هوش مصنوعی عملیاتی، برای محیطهایی طراحی شده که تصمیمگیری در آنها باید در زمان واقعی انجام شود. نوکیا توسعه این راهکار را در پاسخ به نیاز فزاینده معادن به ارتباطات پایدار و مقاوم و همچنین استفاده گستردهتر از داده در عملیات میداند.
اهمیت این رویکرد در صنعت معدن از آنجا ناشی میشود که بسیاری از فرآیندهای معدنی در محیطهایی با محدودیت ارتباطی، شرایط سخت عملیاتی و ریسکهای ایمنی بالا انجام میشوند. انتقال بخشی از پردازش داده به لبه شبکه میتواند زمان واکنش سامانهها را کاهش دهد و امکان تصمیمگیری سریعتر در محل عملیات را فراهم کند.
بهاینترتیب رقابت در حوزه معدن دیجیتال دیگر صرفاً بر سر جمعآوری داده نیست. توانایی تحلیل داده و تبدیل آن به تصمیم عملیاتی به بخش مهمتری از مزیت رقابتی معادن تبدیل میشود.
متسو: حرکت از ابزارهای پراکنده به مدیریت یکپارچه تولید
شرکت متسو نیز در هفته جاری سبد راهکارهای دیجیتال خود را بازطراحی کرده است. این شرکت دامنه مجموعه Geminex را توسعه داده و آن را در قالب گستردهتر «Metso Digital Production Management» قرار داده است.
در کنار این مجموعه، دو راهکار دیگر با تمرکز بر تحلیل عملکرد مبتنی بر داده و ایمنی معرفی شدهاند. هدف اصلی این مجموعه ایجاد تصویری یکپارچهتر از عملکرد تجهیزات و فرآیندهای تولید و استفاده از داده برای بهبود تصمیمگیری است.
این تغییر نشان میدهد که دیجیتالیشدن معدن به سمت ایجاد سامانههایی حرکت میکند که بخشهای مختلف عملیات را به یکدیگر متصل میکنند. در چنین مدلی، دادههای تجهیزات، تولید، عملکرد و ایمنی میتوانند در یک ساختار مدیریتی مشترک مورد استفاده قرار گیرند.
ایمنی ماشینآلات از هشدار به مداخله میرسد
یکی دیگر از تحولات قابل توجه هفته ارتقای سیستم «Vehicle Intervention System» شرکت هگزاگون است. این سامانه که برای افزایش ایمنی ماشینآلات معدنی توسعه یافته، اکنون میتواند در شرایط پرخطر بهصورت خودکار در عملکرد وسیله نقلیه مداخله کند.
این سیستم قادر است در شرایط تعریفشده حرکت ماشین را متوقف یا محدود کند، سرعت را کاهش دهد، فاصله ایمن میان خودروها را حفظ کند و در شرایط اضافهسرعت از جمله در مسیرهای شیبدار، مداخله کند. همچنین در صورت تشخیص یک نقص بحرانی، امکان انتقال ماشین به وضعیت ایمن را دارد.
تفاوت مهم این فناوری با سامانههای هشداردهنده سنتی در همین نقطه قرار دارد. سیستمهای قبلی عمدتاً اطلاعات خطر را به اپراتور منتقل میکردند، اما فناوری جدید میتواند در شرایط مشخص، خود ماشین را وارد فرآیند کنترل کند.
این تحول میتواند نقش فناوری را در کاهش تصادفات معادن تغییر دهد زیرا بخشی از مسئولیت واکنش به شرایط اضطراری از اپراتور به سامانههای خودکار منتقل میشود.
خردایش کممصرف، راهکار تازه معادن
افزایش سختی سنگ معدن یکی دیگر از چالشهایی است که شرکتهای معدنی با آن مواجه هستند. کاهش ذخایر سطحی و حرکت عملیات به سمت کانسارهای پیچیدهتر باعث شده است فرآوری برخی مواد معدنی به انرژی بیشتری نیاز داشته باشد.
شرکت ویر در همین زمینه بر ظرفیت رولهای سنگشکن فشاربالا یا HPGR تأکید کرده است. این تجهیزات میتوانند برای رفع گلوگاههای مدار خردایش و کاهش تقاضای برق مورد استفاده قرار گیرند.
ویر اعلام کرده است که دو دستگاه HPGR از نوع Enduron را برای معدن طلای Akyem در راستای کاهش مصرف برق و رفع گلوگاه مدار خردایش تأمین خواهد کرد.
اهمیت این فناوری در شرایطی بیشتر میشود که هزینه انرژی به یکی از عوامل مهم اقتصاد معادن تبدیل شده است. کاهش مصرف برق در مدار خردایش، علاوه بر اثر مستقیم بر هزینه تولید، میتواند در مسیر کاهش انتشار کربن عملیات معدنی نیز نقش داشته باشد.
ریوتینتو در مسیر تقویت زنجیره بوکسیت
پنجمین تحول مهم هفته به بخش مواد اولیه و سرمایهگذاری مربوط میشود. ریوتینتو برای خرید پروژه بوکسیت Aurukun در منطقه Western Cape York ایالت کوئینزلند استرالیا با گلنکور و Mitsubishi Development به توافق رسیده است.
جزئیات مالی این معامله اعلام نشده و نهاییشدن آن همچنان به دریافت مجوزهای دولت کوئینزلند و سایر تأییدیههای قانونی در استرالیا وابسته است.
گلنکور در سال ۲۰۲۱ بخشی از سهام این پروژه را به Mitsubishi Development واگذار کرده بود. اکنون توافق جدید میتواند حضور ریوتینتو را در زنجیره بوکسیت استرالیا تقویت کند.
معدن جهانی در مسیر هوشمندسازی عمیقتر
مجموع این تحولات نشان میدهد فناوری در صنعت معدن در حال عبور از مرحله استفاده موردی از ابزارهای دیجیتال است. هوش مصنوعی، پردازش لبهای، تحلیل داده، کنترل خودکار ماشینآلات و تجهیزات کممصرف، بهتدریج در حال ورود به بخشهای اصلی عملیات معدنی هستند.
وجه مشترک این فناوریها تلاش برای حل چند مسئله همزمان افزایش بهرهوری، کاهش مصرف انرژی، کنترل ریسکهای ایمنی و استفاده بهتر از داراییهای موجود است.
برای شرکتهای معدنی، این روند به معنای تغییر در تعریف سرمایهگذاری فناورانه است. فناوری دیگر صرفاً یک ابزار جانبی برای پشتیبانی از تولید نیست و به بخشی از زیرساخت اصلی عملیات تبدیل میشود.
