زلزله در قیمتگذاری فلزات جهانی؛ چین تاج بورس لندن را هدف گرفت
بازار جهانی فلزات در آستانه یک تحول ساختاری قرار گرفته است؛ بهطوریکه تغییر زنجیرههای تأمین، تنشهای ژئوپلیتیکی و رشد نقش چین، نظام سنتی قیمتگذاری را از انحصار بورس فلزات لندن خارج کرده و بورس آتی شانگهای را به رقیبی جدی در تعیین قیمتهای مرجع فلزات پایه تبدیل کرده است. همزمان، همکاریهای جدید میان بورسهای بزرگ جهان از شکلگیری نظمی چندقطبی در معاملات فلزات حکایت دارد.
به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه»، بازار جهانی فلزات در حال تجربه یکی از مهمترین تحولات چند دهه اخیر است؛ تغییری که نهتنها الگوی تجارت فلزات، بلکه سازوکار تعیین قیمتهای مرجع جهانی را نیز دگرگون میکند. تنشهای ژئوپلیتیکی، جنگها، سیاستهای حمایتی و تغییر مسیر زنجیرههای تأمین باعث شدهاند بازار فلزات از ساختار یکپارچه جهانی فاصله گرفته و به سمت بازارهای منطقهای حرکت کند.
در این میان، بورس فلزات لندن (LME) که نزدیک به ۱۵۰ سال مهمترین مرجع قیمتگذاری فلزات پایه در جهان بوده، اکنون با رقیبی قدرتمند به نام بورس آتی شانگهای (ShFE) مواجه شده است؛ بورسی که در تلاش است نقش خود را از بازار داخلی چین فراتر برده و به مرجع قیمتگذاری آسیا تبدیل شود.
یکی از مهمترین نشانههای این تحول، تصمیم بورس آتی شانگهای برای گشایش معاملات قراردادهای آتی نیکل به روی سرمایهگذاران خارجی از ماه آوریل ۲۰۲۶ است.بورس شانگهای پیش از این نیز بازیگر اصلی تعیین قیمت فلزات در بازار داخلی چین محسوب میشد، اما اکنون قصد دارد نفوذ خود را به کل منطقه آسیا گسترش دهد. این اقدام بر پایه زنجیره تأمین گسترده نیکل میان چین و اندونزی انجام شده است؛ زنجیرهای که معادن اندونزی را به پالایشگاههای چین متصل میکند و اکنون یکی از مهمترین مراکز تولید نیکل جهان به شمار میرود.
نیکل؛ نخستین گام برای بینالمللی شدن بورس شانگهای
بورس شانگهای طی چند سال گذشته و در چارچوب سیاست دولت چین برای بینالمللیسازی یوان، برنامه باز کردن بازار خود به روی سرمایهگذاران خارجی را دنبال کرده است.بازار نیکل بهترین گزینه برای آغاز این روند محسوب میشود؛ زیرا سرمایهگذاری گسترده شرکتهای چینی در اندونزی، این کشور را ظرف کمتر از یک دهه به بزرگترین تولیدکننده نیکل جهان تبدیل کرده است.
بخش عمده محصولات نیکل تولیدی اندونزی به چین صادر میشود تا نیاز صنایع فولاد زنگنزن و باتری خودروهای برقی این کشور را تأمین کند. در چنین شرایطی، تجارت نیکل میان چین و اندونزی بستری مناسب برای انتقال تدریجی قیمتگذاری منطقهای از بورس لندن به بورس شانگهای و استفاده گستردهتر از یوان در معاملات بینالمللی فراهم کرده است.
این تحول همزمان به تقویت قراردادهای نیکل بورس شانگهای نیز کمک کرده است.در بحران شدید بازار نیکل در سال ۲۰۲۲ که جهش ناگهانی قیمتها هر دو بورس لندن و شانگهای را مجبور به توقف معاملات کرد، حجم معاملات بورس شانگهای بیش از بورس لندن آسیب دید.
با این حال، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حجم معاملات قراردادهای آتی نیکل در بورس شانگهای نسبت به مدت مشابه سال قبل تقریباً سه برابر شد. البته بخش قابل توجهی از این رشد به معاملات بسیار سنگین ماه ژانویه مربوط میشود؛ زمانی که بازار تحت تأثیر فعالیتهای سفتهبازانه، حدود ۳۰.۵ میلیون تن معامله را ثبت کرد.
بورس لندن همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است
با وجود رشد بورس شانگهای، بورس فلزات لندن نیز همچنان عملکرد مثبتی داشته است.حجم معاملات قراردادهای آتی نیکل در بورس لندن نسبت به سال گذشته ۲۲ درصد افزایش یافته و با احتساب معاملات اختیار معامله، نیکل سریعترین رشد را در میان فلزات پایه این بورس ثبت کرده است. از این رو، تاکنون رقابت میان لندن و شانگهای بیشتر به یک وضعیت «برد-برد» شباهت دارد تا رقابت حذفکننده.
با این حال، یک تغییر مهم در بازار فیزیکی مشاهده میشود؛ موجودی انبارهای نیکل بورس لندن به اوج خود رسیده، اما ذخایر انبارهای بورس شانگهای همچنان در حال افزایش است و به بالاترین سطح از سال ۲۰۱۷ رسیده است. این روند نشان میدهد بخش عمده مازاد نیکل چین اکنون به سمت انبارهای بورس شانگهای هدایت میشود و بهتدریج دو مرکز مستقل قیمتگذاری فیزیکی برای این فلز در جهان شکل میگیرد.
همکاری لندن و شانگهای در بازار فولاد
در حالی که بورس شانگهای سهم بیشتری از معاملات بینالمللی نیکل را به دست میآورد، بورس لندن نیز به دنبال استفاده از ظرفیت بازار فولاد چین است.بر همین اساس، بورس فلزات لندن قصد دارد از ماه اکتبر معاملات قراردادهای آتی دلاری ورق گرم فولادی (HRC) را که بر مبنای قرارداد داخلی بورس شانگهای تسویه میشود، راهاندازی کند.بورس لندن پیشتر نیز قرارداد آتی ورق گرم چین را بر اساس قیمتهای صادراتی بندر تیانجین و شاخص مؤسسه آرگوس عرضه کرده بود، اما حجم معاملات آن بسیار محدود باقی ماند.
دلیل اصلی این موضوع، برتری مطلق بازار داخلی چین است؛ بهگونهای که سال گذشته قرارداد ورق گرم بورس لندن تنها ۱.۴ میلیون تن معامله شد، در حالی که حجم معاملات قرارداد مشابه در بورس شانگهای به حدود ۱.۷ میلیارد تن رسید. تحلیلگران معتقدند همانگونه که بینالمللی شدن قرارداد نیکل شانگهای میتواند الگویی برای سایر فلزات باشد، همکاری بورس لندن و شانگهای در حوزه فولاد نیز میتواند مقدمهای برای همکاریهای گستردهتر میان دو بورس در آینده باشد.
گسترش نقش بورس شانگهای بازتابی از جایگاه مسلط چین در تولید و مصرف فلزات پایه است.با این حال، این روند نشان میدهد بازارهای جهانی فلزات بهتدریج به بازارهای منطقهای تبدیل میشوند.
بازار مس نمونه روشنی از این تحول است. از زمانی که دونالد ترامپ در سال گذشته احتمال اعمال تعرفه بر واردات مس به آمریکا را مطرح کرد، قیمت قراردادهای بورس کالای شیکاگو (CME) فاصله محسوسی با قیمتهای بورس لندن پیدا کرده است.به گفته تحلیلگران، اکنون عملاً دو قیمت مرجع برای مس وجود دارد؛ یکی تحت تأثیر سیاستهای آمریکا و دیگری منعکسکننده شرایط سایر بازارهای جهان. در صورتی که بورس شانگهای نیز قراردادهای مس خود را بینالمللی کند، احتمال شکلگیری سومین مرجع قیمتگذاری جهانی برای این فلز نیز وجود خواهد داشت.
رشد همزمان معاملات در سه بورس بزرگ جهان
برخلاف تصور رایج، رقابت میان بورسهای بزرگ فلزات تاکنون به کاهش سهم هیچیک از آنها منجر نشده است.با تغییر مسیر تجارت جهانی و افزایش فرصتهای آربیتراژ منطقهای، حجم معاملات فلزات پایه در هر سه بورس بزرگ جهان افزایش یافته است. بورس فلزات لندن پس از ثبت رکورد حجم معاملات در سال ۲۰۲۵، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ نیز رشد ۱۸ درصدی گردش معاملات را تجربه کرده است.
تمام قراردادهای فلزات پایه بورس شانگهای بهجز روی، افزایش قابل توجهی در حجم معاملات ثبت کردهاند.در همین حال، بورس کالای شیکاگو (CME) نیز با جذب سرمایهگذاران خرد، رشد چشمگیری را تجربه کرده است. حجم معاملات قرارداد میکرو مس این بورس در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۷۶ درصد افزایش یافت و به ۳.۵ میلیون تن رسید؛ این در حالی است که اندازه این قرارداد تنها یکدهم قرارداد اصلی مس این بورس است. همچنین حجم معاملات اختیار معامله هفتگی مس در بورس CME بیش از چهار برابر شده است.
کارشناسان معتقدند آنچه امروز در بازار فلزات رخ میدهد، نبرد بر سر تقسیم یک بازار ثابت نیست، بلکه نتیجه گسترش بازار جهانی فلزات و افزایش تعداد معاملهگران، ابزارهای مالی و مراکز منطقهای قیمتگذاری است. در چنین شرایطی، بورس فلزات لندن، بورس آتی شانگهای و بورس کالای شیکاگو هر سه از توسعه بازار جهانی فلزات منتفع شدهاند و رقابت میان آنها بیش از آنکه به حذف رقبا منجر شود، به شکلگیری نظامی چندقطبی در قیمتگذاری و معاملات فلزات پایه انجامیده است.
