از کنسانتره تا اقتدار صنعتی؛ فولاد شرق خراسان چگونه جایگاه فولاد خراسان را ارتقا می‌دهد؟
چکامه جواهری آریا_ پایگاه خبری «معدن نامه»: در صنعت فولاد آینده از جایی آغاز می‌شود که زنجیره تأمین از وابستگی بیرون می‌آید و به مالکیت راهبردی بر مواد اولیه نزدیک می‌شود. شرکت معدنی و صنعتی فولاد شرق خراسان امروز دقیقاً در چنین نقطه‌ای ایستاده است، شرکتی پروژه‌محور اما با اثری فراتر از یک پروژه عمرانی. کارخانه کنسانتره‌سازی این شرکت در منطقه سنگان خواف اگر طبق برنامه تا پایان سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری برسد می‌تواند یکی از مهم‌ترین حلقه‌های تکمیل زنجیره تولید فولاد در شرق کشور را فعال کند و مجتمع فولاد خراسان را در مسیر تازه‌ای از رشد، تاب‌آوری و ارتقای جایگاه صنعتی قرار دهد.
اهمیت فولاد شرق خراسان را باید در نسبت آن با فولاد خراسان فهمید. فولاد خراسان به‌عنوان بزرگ‌ترین قطب فولاد شرق کشور، سال‌ها در بخش‌های مختلف زنجیره تولید، از گندله و آهن اسفنجی تا شمش و محصولات نهایی، جایگاه قابل اعتنایی داشته است، اما پایداری این زنجیره بدون دسترسی مطمئن، اقتصادی و مستمر به کنسانتره سنگ آهن همواره یکی از مسائل کلیدی بوده است. کنسانتره، خوراک اصلی گندله‌سازی است و گندله نیز نقطه آغاز زنجیره احیای مستقیم و تولید فولاد محسوب می‌شود. بنابراین تولید کنسانتره در فولاد شرق خراسان فقط یک عدد جدید در آمار تولید نیست، این تولید، به‌معنای تقویت ستون فقرات فولاد خراسان است.
پروژه کنسانتره‌سازی فولاد شرق خراسان با ظرفیت اسمی سالانه ۲.۵ میلیون تن و امکان توسعه تا ۵ میلیون تن، در پهنه معدنی سنگان تعریف شده است، منطقه‌ای که از مهم‌ترین ذخایر سنگ‌آهن کشور به‌شمار می‌رود. این ظرفیت در صورت بهره‌برداری کامل می‌تواند بخشی تعیین‌کننده از نیاز فولاد خراسان به خوراک معدنی را تأمین کند و ریسک‌های ناشی از خرید کنسانتره از بازار، نوسان قیمت، محدودیت عرضه، هزینه حمل و رقابت با سایر فولادسازان را کاهش دهد. در صنعتی که حاشیه سود آن گاه با یک تغییر کوچک در قیمت مواد اولیه جابه‌جا می‌شود، چنین پروژه‌ای نقش سپر اقتصادی دارد.
نکته قابل‌توجه تحول مدیریتی در این پروژه است. فولاد شرق خراسان از جمله طرح‌هایی بود که سال‌ها با کندی، توقف و بلاتکلیفی روبه‌رو بود اما در دوره اخیر، شتاب پروژه به شکل محسوسی افزایش یافته است. رسیدن پروژه به پیشرفت ۷۷ درصدی آن هم در شرایط دشوار تأمین مالی، محدودیت‌های ارزی، فشارهای ناشی از تحریم و فضای پرریسک اقتصاد صنعتی نشان می‌دهد مدیریت فعلی شرکت توانسته است از سطح شعار عبور کند و پروژه را وارد مرحله‌ای قابل اتکا کند. در مدیریت پروژه‌های معدنی و فولادی، هنر اصلی فقط آغاز عملیات نیست بلکه رساندن پروژه از خاک و نقشه به آستانه تولید، همان نقطه‌ای است که تفاوت مدیریت نمایشی و مدیریت اجرایی را روشن می‌کند.
عملکرد سید محمد رضوی و تیم مدیریتی فولاد شرق خراسان از این منظر قابل تحسین است که پروژه‌ای معطل‌مانده را دوباره در مسیر اجرا قرار داده‌اند و با پیگیری منابع مالی، ساماندهی عملیات، هماهنگی با سهامداران و تمرکز بر اولویت‌های اجرایی، آن را به مرحله‌ای رسانده‌اند که اکنون بهره‌برداری تا پایان سال، یک هدف قابل بحث و قابل پیگیری است. این نوع مدیریت، برای فولاد خراسان نیز اهمیت مضاعف دارد؛ زیرا هر روز تأخیر در بهره‌برداری از این پروژه، به‌معنای استمرار بخشی از ریسک خوراک در زنجیره تولید فولاد خراسان است.
با راه‌اندازی فولاد شرق خراسان نخستین اثر مستقیم بر فولاد خراسان، افزایش امنیت تأمین مواد اولیه خواهد بود. فولادسازانی که به منابع پایدار خوراک نزدیک‌تر می‌شوند، در برابر شوک‌های بازار مقاوم‌ترند. این موضوع برای فولاد خراسان می‌تواند به کاهش هزینه تمام‌شده، بهبود برنامه‌ریزی تولید، افزایش قابلیت پیش‌بینی در زنجیره و تقویت قدرت رقابت در بازار داخلی و صادراتی منجر شود. در اقتصاد امروز فولاد، مزیت فقط در ظرفیت نصب‌شده نیست؛ مزیت در یکپارچگی زنجیره و کنترل ریسک‌های بالادستی است.
اثر دوم ارتقای جایگاه فولاد خراسان از یک فولادساز بزرگ منطقه‌ای به بازیگری کامل‌تر در زنجیره ارزش است. وقتی یک شرکت فولادی به حلقه‌های بالادستی خود نزدیک‌تر می‌شود، نه‌تنها تولیدش پایدارتر می‌شود، بلکه ارزش‌افزوده بیشتری را درون مجموعه حفظ می‌کند. این یعنی فولاد خراسان در صورت بهره‌برداری موفق فولاد شرق خراسان، می‌تواند از منظر تحلیل سرمایه‌گذاری، تولید پایدار، امنیت خوراک و مزیت منطقه‌ای، تصویر قوی‌تری از خود ارائه دهد. چنین تغییری برای سهامداران، مشتریان، نهادهای بالادستی و بازار سرمایه پیام روشنی دارد: فولاد خراسان در حال حرکت از تولید صرف به مدیریت زنجیره ارزش است.
اثر سوم توسعه منطقه‌ای در خواف و سنگان است. اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، رونق خدمات صنعتی، افزایش تقاضا برای پیمانکاران محلی، تقویت حمل‌ونقل، رشد خدمات فنی و افزایش نقش شرق کشور در نقشه فولاد ایران، از پیامدهای طبیعی چنین پروژه‌ای خواهد بود. این موضوع به فولاد خراسان نیز اعتبار اجتماعی و ملی بیشتری می‌دهد؛ زیرا پروژه‌ای که فقط تولید کند مهم است، اما پروژه‌ای که تولید، اشتغال، توسعه منطقه‌ای و تکمیل زنجیره را هم‌زمان جلو ببرد، جایگاه راهبردی پیدا می‌کند.
بااین‌حال تحلیل حرفه‌ای ایجاب می‌کند که بهره‌برداری تا پایان سال ۱۴۰۵ نه یک شعار قطعی، بلکه یک آزمون مدیریتی مهم دانسته شود. تکمیل منابع مالی، نصب تجهیزات، تست سرد، تست گرم، راه‌اندازی پایدار و رسیدن به ظرفیت اقتصادی، همگی مراحلی هستند که باید با دقت طی شوند. اما اگر مدیریت فعلی همین مسیر را با انسجام ادامه دهد، فولاد شرق خراسان می‌تواند از یک پروژه در حال اجرا به یکی از مزیت‌های راهبردی فولاد خراسان تبدیل شود.
در جمع‌بندی باید گفت فولاد شرق خراسان امروز فقط یک کارخانه کنسانتره‌سازی نیست؛ این شرکت حلقه‌ای است که می‌تواند آینده فولاد خراسان را از نظر امنیت خوراک، کاهش ریسک تولید، ارتقای جایگاه رقابتی و افزایش تاب‌آوری صنعتی متحول کند. بهره‌برداری از این پروژه، در صورت تحقق در پایان سال، می‌تواند فولاد خراسان را در مسیر تازه‌ای قرار دهد؛ مسیری که در آن بزرگ‌ترین قطب فولاد شرق کشور، نه‌فقط تولیدکننده فولاد، بلکه بازیگری جدی‌تر در زنجیره کامل ارزش فولاد ایران خواهد بود.
