بازسازی فراتر از زیرساخت؛ از نهادسازی تا اعتماد اجتماعی

به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه» پنجاه و دومین جلسه شورای دانشگاه اصفهان با حضور مدیرعامل گروه فولاد مبارکه، رئیس و معاونین و روسای دانشکده‌های دانشگاه اصفهان برگزار شد. احسان رئیسی، معاون راهبردی دانشگاه اصفهان در این جلسه از تدوین چارچوب مفهومی «پیشرفت در دل بازسازی» در قالب یک کارگروه تخصصی در این دانشگاه خبر داد و گفت: این طرح با هدف ارائه به مسئولان استانی و همچنین طرح در سطح ملی در حال تکمیل است.

به گفته رئیسی، شکل‌گیری این ایده در دوم اردیبهشت‌ماه آغاز شد و پس از آن، کارگروه‌های متعددی با حضور متخصصان حوزه‌های مختلف تشکیل شده است. این کارگروه‌ها با بهره‌گیری از دیدگاه‌های کارشناسان در حوزه‌های اقتصادی، فناوری، علوم شناختی، مسائل اجتماعی و فرهنگی، مدیریت و سایر حوزه‌های مرتبط، در حال تدوین چارچوبی هستند که بتواند مفهوم «پیشرفت در دل بازسازی» را به‌صورت عملیاتی تبیین کند.

وی افزود: چندی پیش نیز این طرح در حضور معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور مطرح شد و مورد استقبال قرار گرفت. از آنجا که این مفهوم بر پایه ظرفیت‌های نهاد علم و دانشگاه شکل گرفته است، طبیعتاً نقش معاونت علمی و سایر نهادهای علمی کشور در پیشبرد آن بسیار مهم خواهد بود.

فراتر از احیا؛ حرکت به سوی تحول

معاون راهبردی دانشگاه اصفهان با اشاره به ماهیت این طرح تأکید کرد: هدف از طرح مفهوم پیشرفت در دل بازسازی این است که صرفاً به روایت احیا و بازگشت به وضعیت گذشته اکتفا نشود. در کنار احیای آسیب‌ها، باید روایت تحول و نوسازی راهبردی نیز مطرح باشد. بخشی از صنایع، نهادها و سازمان‌های اجتماعی ممکن است آسیب‌هایی دیده باشند که طبیعتاً نیازمند بازسازی سریع و متناسب با شرایط اقتصادی و زمانی کشور هستند، اما این موضوع نباید مانع توجه به برنامه‌های راهبردی و بلندمدت شود.

رئیسی ادامه داد: پیشرفت در دل بازسازی یک شعار دانشگاهی یا رویکردی صرفاً نظری نیست، بلکه ضرورتی برای پر کردن شکاف‌هایی است که هم در پی بحران‌ها ایجاد شده و هم پیش از آن در بخش‌های مختلف جامعه وجود داشته است. اگر تنها به احیا فکر کنیم، در بهترین حالت به گذشته بازمی‌گردیم؛ گذشته‌ای که خود نیز نیازمند اصلاح و تحول بوده است.

چالش‌های اصلی مسیر بازسازی

وی در تشریح مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی این طرح گفت: نخستین چالش، هزینه بازسازی و نوسازی است. طراحی‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که حتی‌الامکان هزینه نوسازی از بازسازی صرف کمتر یا دست‌کم برابر با آن باشد. اگر اقتصاد بازسازی در نظر گرفته نشود، این طرح‌ها قابلیت اجرا نخواهند داشت.در این میان نقش دانشگاه در بازطراحی شیوه‌های تأمین منابع و افزایش بهره‌وری اهمیت زیادی دارد.

او همچنین ترسیم دقیق وضعیت مطلوب را یکی دیگر از چالش‌های جدی دانست و توضیح داد: در بسیاری از موارد، وضعیت مطلوب از الگوهای سایر کشورها اقتباس می‌شود، در حالی که ممکن است با ابعاد فرهنگی، اجتماعی و هویتی جامعه ما همخوانی کامل نداشته باشد.

ضرورت حکمرانی منسجم برای بازسازی

رئیسی یکی دیگر از چالش‌های مهم را «حکمرانی بازسازی» عنوان کرد و گفت: بازسازی نیازمند یک نظام حکمرانی هماهنگ در سطح ملی است تا بتواند با توجه به شرایط زیست‌بومی هر منطقه، سیاست‌ها و اقدامات متناسبی را اجرا کند.

به گفته وی، دانشگاه در این فرآیند چهار مأموریت اصلی بر عهده دارد: ارزیابی دقیق خسارات و وضعیت موجود، ترسیم وضعیت مطلوب، طراحی نقشه راه بازسازی و تربیت نسل متخصص برای پیشبرد این فرآیند.

شش مبنای اصلی طرح پیشرفت در دل بازسازی

معاون راهبردی دانشگاه اصفهان با اشاره به مبانی نظری این طرح گفت: در این چارچوب شش مبنا در نظر گرفته شده است.

به گفته او، نخستین مبنا نقش محوری نهاد علم در فرآیند بازسازی است. دومین مبنا، شکل‌دهی به «روایت بازسازی» است؛ موضوعی که به گفته رئیسی از فوری‌ترین و در عین حال مغفول‌ترین ابعاد این فرآیند محسوب می‌شود.

وی توضیح داد: برای پیشبرد بازسازی، جامعه نیازمند یک روایت مشترک و قابل‌فهم است تا همه بازیگران از جمله صنعت، دانشگاه، دولت و جامعه بتوانند نقش خود را در این مسیر ایفا کنند.

مبنای سوم در این طرح، بازسازی نهادی به‌عنوان پیش‌نیاز بازسازی زیرساختی و تجهیزاتی است. مبنای چهارم نیز تعریف وضعیت مطلوب بر پایه هویت فرهنگی و تمدنی کشور عنوان شده است.

رئیسی ادامه داد: پنجمین مبنا توجه به اعتماد اجتماعی و سلامت روان جامعه در فرآیند بازسازی است و در نهایت ششمین مبنا، بازسازی هوشمند با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین از جمله هوش مصنوعی و تحول دیجیتال است.

نیاز به معماری نوین در حوزه‌های مختلف

وی تأکید کرد که برای تحقق این رویکرد، کشور به مجموعه‌ای از تحولات ساختاری نیاز دارد. «حکمرانی بازسازی» و طراحی معماری‌های نوین در حوزه‌های مختلف از جمله معماری اقتصادی، مدیریتی و نهادی از جمله اقداماتی است که باید در دستور کار قرار گیرد.

معاون راهبردی دانشگاه اصفهان در پایان خاطرنشان کرد: ممکن است در شرایط فعلی، اندیشیدن به این تحولات یا اجرای آن‌ها دشوار به نظر برسد، اما اگر به آینده‌ای متفاوت فکر می‌کنیم، ناگزیر باید هم‌زمان با بازسازی، مسیر پیشرفت و تحول را نیز طراحی کنیم.