فولاد مبارکه؛ وقتی اراده ملی زمان را شکست
به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه»، کمتر رخدادی در صنایع سنگین رخ می‌دهد که بتوان آن را فراتر از یک موفقیت عملیاتی و در قامت یک رویداد ملی و بین‌المللی تحلیل کرد. بازگشت فولاد مبارکه به مدار تولید پس از آسیب به زیرساخت‌های حیاتی از همین جنس است. درحالی‌که تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد بازسازی مجتمع‌های فولادی آسیب‌دیده معمولاً فرآیندی طولانی و پرهزینه است، این شرکت توانست با تکیه بر سرمایه انسانی، دانش مهندسی و مدیریت بحران، الگویی از بازسازی شتابان را به نمایش بگذارد که این الگو نه‌تنها برای صنعت ایران، بلکه برای ادبیات جهانی تاب‌آوری صنعتی نیز واجد اهمیت و قابلیت مطالعه است. بازگشت فولاد مبارکه به مدار تولید پس از حملات و خسارات وارده به زیرساخت‌های این مجموعه عظیم صنعتی را باید در همین چهارچوب تحلیل کرد.
در روزهای نخست پس از حملات به این مجموعه، گزارش‌های منتشرشده از توقف کامل تولید، تخریب اساسی واحدهای عملیاتی و غیرفعال شدن خطوط تولید حکایت داشت. حتی برخی برآوردهای اولیه در صنعت فولاد منطقه، بازه‌ای میان شش ماه تا یک سال را برای احیای مجتمع‌های فولادی آسیب‌دیده مطرح می‌کردند. در چنین شرایطی بسیاری از ناظران صنعتی تصور می‌کردند که بازگشت سریع بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد خاورمیانه به مدار تولید، مأموریتی زمان‌بر و پیچیده خواهد بود.
اما آنچه رخ داد، معادلات متعارف را برهم زد: کمتر از سه ماه پس از روزهایی که از توقف کامل تولید سخن گفته می‌شد، خبر بازسازی و راه‌اندازی مجدد کوره‌های آسیب‌دیده و بازگشت تدریجی چرخه تولید منتشر شد. وزیر صنعت، معدن و تجارت این رخداد را نمادی از توان، همت و دانش صنعتگران ایرانی توصیف کرد. سید محمد اتابک در جریان بازدید از فولاد مبارکه اعلام کرد کوره آسیب‌دیده پس از حملات، با تلاش متخصصان و کارگران بازسازی و مجدداً وارد مدار تولید شده است.
این موفقیت را تنها نباید یک عملیات تعمیراتی تلقی کرد. بازسازی یک کوره فولادسازی یا بخشی از زیرساخت‌های یک مجتمع فولادی با ظرفیت چندین میلیون تن در سال، با تعمیر یک واحد تولیدی معمولی تفاوت ماهوی دارد. در چنین پروژه‌ای، صدها سامانه مکانیکی، برق قدرت، اتوماسیون صنعتی، ابزار دقیق، نسوزها، سامانه‌های خنک‌کاری، انتقال مواد، تأسیسات انرژی و تجهیزات فوق‌سنگین باید در هماهنگی کامل قرار گیرند که اختلال در هر یک از این حلقه‌ها می‌تواند کل زنجیره را متوقف سازد.
به همین دلیل است که در تجربه‌های جهانی، بازسازی صنایع سنگین پس از آسیب‌های گسترده معمولاً ماه‌ها و حتی سال‌ها به طول می‌انجامد. پس از جنگ جهانی دوم، بخش مهمی از صنایع فولادی آلمان در منطقه رور و سایر قطب‌های صنعتی این کشور تخریب شد. بازگرداندن این ظرفیت‌ها به وضعیت پایدار، سال‌ها زمان برد و بعدها به بخشی از آنچه معجزه اقتصادی آلمان نام گرفت تبدیل شد.
در ژاپن نیز پس از زلزله بزرگ هانشین در سال ۱۹۹۵، زیرساخت‌های صنعتی و لجستیکی منطقه کوبه آسیب‌های گسترده‌ای را تجربه کردند. احیای کامل شبکه‌های تولیدی، حمل‌ونقل و زنجیره تأمین در برخی بخش‌ها ماه‌ها و در برخی موارد سال‌ها زمان برد تا به وضعیت عادی بازگردد.
در نمونه‌ای معاصرتر مجتمع عظیم آزوفستال اوکراین که یکی از نمادهای صنعت فولاد اروپا محسوب می‌شد، پس از تخریب گسترده در جنگ، عملاً از مدار تولید خارج شد و هنوز نیز بازسازی آن در قالب پروژه‌ای بلندمدت و چندساله مورد بحث قرار دارد.
مقایسه این نمونه‌ها با آنچه در فولاد مبارکه رخ داده است، اهمیت دستاورد اخیر را آشکارتر می‌سازد. درحالی‌که برخی برآوردهای اولیه برای مجتمع‌های فولادی آسیب‌دیده از دوره‌های شش تا دوازده‌ماهه سخن می‌گفتند، فولاد مبارکه توانست نخستین گام‌های عملی بازگشت به تولید را در زمانی به‌مراتب کوتاه‌تر محقق کند.
این تفاوت زمانی صرفاً یک عدد نیست و بیانگر فاصله میان یک سازمان معمولی و یک سازمان تاب‌آور است. تاب‌آوری صنعتی مفهومی است که امروز در ادبیات توسعه صنعتی جهان جایگاهی راهبردی دارد. کشورها میلیاردها دلار هزینه می‌کنند تا زیرساخت‌هایی ایجاد کنند که در برابر بحران‌ها، جنگ‌ها، حملات سایبری، بلایای طبیعی و اختلالات زنجیره تأمین مقاومت داشته باشند. اما تاب‌آوری واقعی نه در تجهیزات، بلکه در انسان‌ها متجلی می‌شود.
در فولاد مبارکه نیز آنچه زمان را شکست، فولاد، بتن و تجهیزات نبود. آنچه این دستاورد را ممکن ساخت، هزاران ساعت کار بی‌وقفه مهندسان، تکنسین‌ها، متخصصان، مدیران و کارگرانی بود که در دشوارترین شرایط، مأموریت احیای تولید را برعهده گرفتند. شب‌هایی که چراغ کارگاه‌های بازسازی خاموش نشد، روزهایی که جلسات فنی بدون وقفه ادامه یافت و هفته‌هایی که مفهوم کار شبانه‌روزی از یک عبارت رسانه‌ای به یک واقعیت عملیاتی تبدیل شد.
اتابک وزیر صنعت، معدن و تجارت هنگام بازدید از کوره بازسازی‌شده فولاد مبارکه این موفقیت را حاصل تلاش مدیریت، مهندسان، تکنسین‌ها و کارگران مجموعه دانست و آن را نماد توان صنعتگران ایرانی توصیف کرد.
اما شاید مهم‌ترین دستاورد این رخداد فراتر از احیای خطوط تولید باشد، بازسازی فولاد مبارکه، بازسازی اعتماد بود: اعتماد بازار به استمرار تولید، اعتماد صنایع پایین‌دستی به پایداری زنجیره تأمین، اعتماد سهامداران به توان مدیریتی شرکت و مهم‌تر از همه، اعتماد جامعه صنعتی کشور به ظرفیت مهندسی ایران بود.
امروز فولاد مبارکه تنها یک شرکت فولادی نیست بلکه این مجموعه به نمادی از تاب‌آوری صنعتی ایران تبدیل شده است، نمادی که نشان داد حتی در شرایطی که یکی از بزرگ‌ترین مجتمع‌های صنعتی منطقه با آسیب مستقیم به زیرساخت‌های تولیدی مواجه می‌شود، می‌توان با تکیه بر دانش بومی، مدیریت حرفه‌ای و سرمایه انسانی توانمند، مسیر بازگشت را با سرعتی پیمود که در بسیاری از نمونه‌های مشابه جهانی کم‌سابقه است.
سال‌ها بعد وقتی پژوهشگران تاریخ صنعت ایران به رخدادهای مهم این دوره بازگردند، احتمالاً از این رویداد نه صرفاً به‌عنوان یک عملیات بازسازی، بلکه به‌عنوان یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های «تاب‌آوری صنعتی» در تاریخ معاصر کشور یاد خواهند کرد، زیرا آنچه در فولاد مبارکه بازسازی شد، فقط یک کوره یا یک خط تولید نبود، آنچه احیا شد تصویر توانمندی صنعتی ایران بود و این دستاورد نه‌تنها افتخار فولاد مبارکه بلکه افتخار صنعت ایران و نمونه‌ای قابل اعتنا در مقیاس جهانی است.
