سونامی ظرفیت مازاد در فولاد جهان
به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه»، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در تازه‌ترین گزارش خود هشدار داد ظرفیت مازاد تولید فولاد جهان از ۶۰۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ به ۷۲۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۷ افزایش خواهد یافت؛ روندی که همزمان با تشدید چالش‌های کربن‌زدایی (Decarbonisation)، مسیر گذار صنعت فولاد به تولید کم‌انتشار را پیچیده‌تر می‌کند.
این موضوع در گزارش جدید OECD با عنوان «هدایت گذار صنعت فولاد در شرایط ظرفیت مازاد جهانی» مطرح شده است. بر اساس این گزارش، صنعت فولاد جهان اکنون با دو چالش به‌هم‌پیوسته مواجه است: نخست، مدیریت ظرفیت مازاد تولید و دوم، آماده‌سازی این صنعت برای حرکت به سمت آینده‌ای با انتشار کربن کمتر.
بر اساس پیش‌بینی OECD، ظرفیت مازاد تولید فولاد جهان طی سه سال، حدود ۱۲۰ میلیون تن افزایش خواهد یافت و از ۶۰۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ به ۷۲۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۷ خواهد رسید.این سازمان معتقد است یارانه‌های گسترده در کشورهایی که اقتصاد آنها مبتنی بر سازوکارهای غیربازاری است، به شکل‌گیری ظرفیت مازاد منجر شده و این ظرفیت اضافی نیز بر سرعت گذار صنعت فولاد به تولید کم‌کربن اثر گذاشته است.
از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) نیز در برخی موارد به جای آنکه زمینه خروج منظم ظرفیت‌های پرانتشار از مدار تولید را فراهم کند، به انتقال ظرفیت‌های تولیدی با انتشار بالا به مناطق دیگر منجر می‌شود.
رشد ظرفیت‌های DRI و کوره قوس الکتریکی
گزارش OECD همچنین به روند توسعه فناوری‌های مختلف تولید فولاد اشاره دارد. بر اساس برآورد این سازمان، مجموع ظرفیت تولید فولاد بر پایه مسیر احیای مستقیم آهن ـ کوره قوس الکتریکی که انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۷ وارد مدار شود، به ۳۰.۷ میلیون تن خواهد رسید.
در همین حال، ظرفیت‌های جدید مبتنی بر فناوری کوره بلند ـ کنورتور اکسیژنی (BF-BOF) به ۶۲.۱ میلیون تن و ظرفیت فولادسازی با استفاده از کوره‌های قوس الکتریکی مبتنی بر قراضه به ۶۱.۷ میلیون تن می‌رسد.با این حال، OECD تأکید می‌کند افزایش ظرفیت بر پایه فناوری DRI لزوماً به معنای تصمیم برای حرکت به سمت روش‌های تولید سازگارتر با محیط‌زیست نیست.
بر اساس این گزارش، بخشی از این توسعه ظرفیت تحت تأثیر مزیت‌های نسبی، شرایط بازار و سایر عوامل اقتصادی قرار دارد؛ عواملی که مشابه آنها در تصمیم‌گیری برای تعطیلی واحدهای انرژی‌بر مبتنی بر فناوری BF/BOF نیز نقش دارند.
یکی از پیامدهای مهم ظرفیت مازاد، تأثیر آن بر پروژه‌های فولاد کم‌کربن است. OECD اعلام کرده است که تا سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۵، پروژه‌های فولاد کم‌کربن با مجموع ظرفیت ۱۵.۵ میلیون تن به دلیل ترکیبی از ظرفیت مازاد، هزینه‌های بالای انرژی و ابهام‌های مقرراتی، معلق یا به تعویق افتاده‌اند.این وضعیت نشان می‌دهد توسعه فناوری‌های کم‌انتشار صرفاً به دسترسی به فناوری وابسته نیست و عوامل اقتصادی و سیاست‌گذاری نیز می‌توانند تعیین کنند که یک پروژه فولاد سبز در نهایت وارد مرحله اجرا شود یا متوقف بماند.
کاهش قیمت فولاد متعارف، فولاد سبز را گران‌تر می‌کند
کاهش قیمت فولاد تولیدشده با روش‌های متعارف نیز چالش دیگری برای پروژه‌های کم‌کربن ایجاد کرده است.بر اساس گزارش OECD، افت قیمت فولاد متعارف، توجیه اقتصادی و تجاری تولید محصولات فولادی سبز را تضعیف می‌کند؛ زیرا در چنین شرایطی، فاصله قیمتی میان فولاد کم‌کربن و فولاد متعارف افزایش یافته و خریداران برای تهیه محصولات سبز باید پرمیوم (Premium) بیشتری پرداخت کنند.
به این ترتیب، هرچه فولاد متعارف ارزان‌تر شود، ایجاد بازار اقتصادی برای فولاد کم‌انتشار دشوارتر خواهد شد؛ موضوعی که می‌تواند بر تصمیم سرمایه‌گذاران برای اجرای پروژه‌های جدید کربن‌زدایی اثر بگذارد.
در همین حال، مؤسسه آهن و فولاد آمریکا (AISI) نیز پیش‌تر هشدار داده بود که ظرفیت مازاد جهانی فولاد، انضباط بازار (Market Discipline) را تضعیف می‌کند و موانع قابل‌توجهی در مسیر فعالیت فولادسازان آمریکایی ایجاد خواهد کرد.به گفته AISI، این شرایط از جمله می‌تواند سرمایه‌گذاری فولادسازان آمریکایی در تأسیسات جدید و واحدهای مدرن‌سازی‌شده را با چالش مواجه کند.
در مجموع، گزارش OECD نشان می‌دهد صنعت فولاد جهان در شرایطی باید همزمان ظرفیت‌های مازاد را مدیریت و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های کم‌انتشار را تسریع کند که فشار هزینه انرژی، نااطمینانی مقرراتی و کاهش قیمت فولاد متعارف می‌تواند اقتصاد پروژه‌های کربن‌زدایی را تحت فشار قرار دهد؛ چالشی که مسیر گذار صنعت فولاد به تولید کم‌کربن را پیچیده‌تر از گذشته کرده است.
