بحران زغالسنگ؛ از قیمتگذاری دستوری تا توقف تولید
سعید صمدی، دبیر انجمن زغالسنگ تصویری شفاف از وضعیت معادن کشور ارائه میکند. او تأکید دارد که هرچند تولید زغالسنگ در ماههای اخیر بدون اختلال ادامه یافته، اما این صنعت با چالشهای عمیق و انباشتهای روبهروست؛ از قیمتگذاری شبهدستوری و فاصله قابلتوجه با نرخهای جهانی گرفته تا فرسودگی تجهیزات، مشکلات ارزی و محدودیت معادن در توسعه و نوسازی. صمدی هشدار میدهد تداوم این شرایط میتواند ظرفیتهای ارزشمند صنعت را بلااستفاده رها کند و حتی برخی معادن را تا مرز توقف تولید پیش ببرد.
به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه» سعید صمدی، دبیر انجمن زغالسنگ، با تشریح وضعیت تولید زغالسنگ در ماههای اخیر گفت: تولید این ماده معدنی بر مبنای برنامهریزی و آمادهسازیهای بلندمدت انجام میشود، نوسانات تولید نیز معمولاً در بازههای طولانی بروز میکند. به همین دلیل، طی ماههای اخیر اختلال یا کاهش قابلتوجهی در روند تولید مشاهده نشده است. او با بیان اینکه نیروی انسانی و فعالیت معادن نیز بدون تغییر ادامه دارد، افزود: همه کارگرانی که پیش از عید مشغول فعالیت بودند، اکنون نیز سر کار هستند و از این منظر مشکلی وجود ندارد. با این حال، صنعت زغالسنگ با مجموعهای از چالشهای کوتاهمدت و بلندمدت روبهروست که برخی از آنها در سالهای اخیر شدت گرفته است.
چالش اصلی: قیمتگذاری غیرواقعی در برابر قیمت جهانی
صمدی یکی از مهمترین مشکلات بلندمدت این حوزه را قیمتگذاری شبهدستوری عنوان کرد و توضیح داد: در سال ۱۴۰۳، قیمت هر تن زغالسنگ وارداتی حدود ۲۲ میلیون تومان بوده، در حالیکه زغالسنگ داخلی تنها با قیمت ۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان عرضه شده است. به گفته او، این اختلاف بزرگ سبب شده بسیاری از معادن در توسعه با توجیه اقتصادی مواجه نباشند و حتی ایجاد معادن جدید با این شرایط عملاً صرفهای نداشته باشد؛ در حالی که با قیمتهای جهانی، استخراج زغالسنگ کاملاً اقتصادی است.
ابهام در شاخص قیمت و تأخیر در اعلام نرخ
دبیر انجمن زغالسنگ درباره چالشهای کوتاهمدت نیز گفت: طی یک دهه اخیر، شاخص قیمت زغالسنگ مانند بسیاری از محصولات زنجیره فولاد بر پایه قیمت شمش فولاد خوزستان تعیین شده است؛ اما از آنجا که این مجموعه در فروردینماه تولید و عرضهای نداشته، این موضوع برای فروشندگان و خریداران زغالسنگ ایجاد مشکل کرده است. او افزود که هنوز قیمت زغالسنگ برای سال جدید تعیین نشده، در حالیکه طبق روال گذشته، نرخ ماهانه معمولاً در فروردین اعلام میشد.
ماشینآلات قدیمی و دشواری تأمین ارز
صمدی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع تجهیزات معدنی اشاره کرد و گفت: معادن زغالسنگ کمترین وابستگی را به واردات دارند و تنها حدود ۵ درصد از هزینه تمامشده مربوط به تجهیزات خارجی است. با این وجود، نبود صادرات در حوزه زغالسنگ باعث شده تخصیص ارز برای همین اقلام محدود نیز با دشواری روبهرو شود.
او افزود: فناوری استخراج زغالسنگ در کشور قدیمی است و برای افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها و ارتقای تولید، ناچاریم به سمت نوسازی تجهیزات و تغییر روشهای استخراج حرکت کنیم. در حالیکه ایران تنها حدود ۴ میلیون تن زغالسنگ خام در سال استخراج میکند، ترکیه در شرایط مشابه حدود ۹۰ میلیون تن تولید دارد و این فاصله نشاندهنده نیاز فوری به نوسازی است.
ضرورت اصلاح قیمت برای نوسازی فناوری
به گفته صمدی، «اجرای هرگونه نوسازی در شیوه استخراج یا ماشینآلات، به اصلاح قیمت وابسته است. با قیمتهای فعلی بهرهبرداران توان سرمایهگذاری برای تغییر فناوری را ندارند. اصلاح قیمت باید بهگونهای باشد که حداقل بر مبنای هزینه واقعی واردات زغالسنگ قابل توجیه باشد.»
پیوند ایمنی با تکنولوژی
دبیر انجمن زغالسنگ در ادامه به موضوع ایمنی اشاره کرد و توضیح داد: سطح ایمنی معادن بر اساس فناوریهای موجود تعیین میشود و وزارت صمت و سازمان نظام مهندسی معدن مسئول بررسی آن هستند. هر چه تکنولوژی پیشرفتهتر باشد، استانداردهای ایمنی نیز ارتقا مییابد. بنابراین هرگونه تحول در ایمنی نیازمند تغییر در شیوه استخراج، ماشینآلات و فرآیند تولید است. او گفت: تجهیزات ایمنی معادن عمدتاً وارداتی است و به دلیل مشکلات ارزی، تأمین آنها دشوار شده است؛ در نتیجه سطح ایمنی نیز در حد تکنولوژی فعلی باقی مانده است.
وضعیت معادن کوچکمقیاس
صمدی درباره معادن کوچکمقیاس توضیح داد: این معادن از نظر هزینهبر بودن، نسبت به معادن بزرگ اقتصادیتر هستند و با نیروی انسانی کمتر و هزینههای محدودتر فعالیت میکنند، اما آنها نیز در زمینه تأمین ماشینآلات و تجهیزات با مشکلات جدی روبهرو هستند؛ زیرا این اقلام عمدتاً وارداتی و ارزبرند.
او در پایان گفت: «اگر قیمتها اصلاح شود، معادن کوچکمقیاس میتوانند توسعه پیدا کنند؛ اما در شرایط غیر اقتصادی، این معادن ناچار خواهند شد تولید خود را کاهش دهند یا حتی متوقف کنند. با این حال، سهم این معادن در تولید چندان بالا نیست و حدود ۹۰ درصد زغالسنگ کشور توسط معادن بزرگ و متوسط تولید میشود.»
