انفجار معدن لیوشنیو پرده از بحران ایمنی در معادن زغال‌سنگ چین برداشت

احسان رنجبران_ پایگاه خبری «معدن نامه»: انفجار مرگبار معدن زغال‌سنگ «لیوشنیو» در استان شانشی چین که تاکنون دست‌کم ۸۲ کشته، دو مفقودی و ۱۲۸ زخمی بر جای گذاشته تنها یک حادثه صنعتی تلقی نمی‌شود. این فاجعه اکنون به نمادی از بحران ساختاری ایمنی در بخش زغال‌سنگ چین تبدیل شده است که به گفته معدنچیان، کارشناسان و مقام‌های رسمی از مجموعه‌ای از تخلفات، استخراج غیرقانونی، ضعف نظارت، دستکاری سامانه‌های ایمنی و فشار برای افزایش تولید ناشی می‌شود.

حادثه شامگاه جمعه در شهر «چین‌یوان» استان شانشی رخ داد. این استان حدود یک‌چهارم زغال‌سنگ چین را تولید می‌کند و قلب صنعت زغال‌سنگ این کشور به شمار می‌رود. معدن «لیوشنیو» که توسط شرکت خصوصی Shanxi Tongzhou Coal Coking Group اداره می‌شود، سالانه حدود ۱.۲ میلیون تن زغال‌سنگ تولید می‌کند و پیش‌تر نیز به دلیل مشکلات ایمنی تحت جریمه‌های اداری قرار گرفته بود.

انفجار در دل یکی از مهم‌ترین قطب‌های زغال‌سنگ جهان

بر اساس گزارش‌ها انفجار حدود ساعت ۷:۲۹ عصر رخ داد که در این زمان ۲۴۷ معدنچی در زیر زمین مشغول کار بودند. نیروهای امدادی شامل بیش از ۷۵۰ امدادگر و کادر درمانی همراه با ده‌ها آمبولانس به منطقه اعزام شدند، اما عملیات نجات با مشکلات گسترده‌ای مواجه شد.

یکی از مهم‌ترین موانع امدادرسانی، نبود سامانه‌های ردیابی نیروی انسانی بود. مقام‌های چینی اعلام کردند از میان ۲۴۷ کارگر حاضر در معدن، تنها ۱۰۳ نفر کارت‌های موقعیت‌یاب همراه داشتند. این کارت‌ها در شرایط اضطراری امکان شناسایی محل معدنچیان را فراهم می‌کنند.

امدادگران همچنین با نقشه‌های ناقص و نادرست تونل‌های زیرزمینی روبه‌رو شدند. برخی تونل‌ها و جبهه‌های استخراج اصلاً در نقشه‌های رسمی ثبت نشده بودند و همین مسئله تیم‌های نجات را مجبور کرد بخش‌های وسیعی از معدن را به‌صورت دستی و کامل جست‌وجو کنند.

وجود متان، گازهای سمی، آب‌گرفتگی و تونل‌های ناپایدار نیز روند دسترسی به بخش‌های عمیق معدن را به‌شدت کند کرد.

تونل‌های پنهان منبع اصلی بحران بودند

ابعاد واقعی بحران زمانی آشکار شد که معدنچیان و کارکنان سابق معدن درباره وجود تونل‌های پنهان یا استخراج‌های ثبت‌نشده صحبت کردند.

طبق گفته کارگران، این تونل‌ها در نقشه‌های رسمی وجود نداشتند و نزد مقام‌های دولتی نیز ثبت نشده بودند. هدف از ایجاد آن‌ها افزایش تولید، دور زدن محدودیت‌های قانونی و فرار مالیاتی عنوان شده است.

یکی از معدنچیان باسابقه به رسانه‌های چینی گفت اختلاف میان تعداد واقعی کارگران و آمار ثبت‌شده در سامانه رسمی نشان می‌دهد استخراج در این جبهه‌های مخفی تقریباً هم‌سطح بخش‌های مجاز معدن بوده است.

به گفته او چنین تونل‌هایی تعادل سیستم تهویه را بر هم می‌زنند زیرا در معادن زغال‌سنگ جریان هوا باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که گاز متان و دیگر گازهای خطرناک تخلیه شوند. ایجاد مسیرهای غیرقانونی باعث تقسیم جریان هوا و تجمع متان در بخش‌های مختلف معدن می‌شود که این شرایط می‌تواند انفجاری مرگبار ایجاد کند.

کارگران همچنین مدعی شده‌اند مدیران معدن پیش از بازرسی‌های رسمی از زمان آن مطلع می‌شدند و فرصت داشتند ورودی تونل‌های مخفی را با آجر و سیمان مسدود کنند تا بازرسان متوجه آن‌ها نشوند.

برخی معدنچیان گفته‌اند هنگام ورود به بخش‌های غیرمجاز اجازه حمل کارت‌های موقعیت‌یاب را نداشتند، زیرا این کارت‌ها می‌توانست فعالیت تونل‌های مخفی را آشکار کند.

نقص در تجهیزات ایمنی و احتمال دستکاری سامانه‌های هشدار

گزارش‌ها نشان می‌دهد مشکلات ایمنی تنها به تونل‌های مخفی محدود نبوده است. برخی معدنچیان اعلام کرده‌اند تجهیزات اکسیژن اضطراری که باید حداقل ۳۰ دقیقه کار کنند، تنها چند دقیقه دوام آورده‌اند.

کارشناسان ایمنی معدن تأکید می‌کنند انفجار گاز تنها زمانی رخ می‌دهد که سه عامل هم‌زمان وجود داشته باشد، یعنی تجمع متان در سطح خطرناک، وجود اکسیژن کافی و ایجاد جرقه باید هم‌زمان وجود داشته باشند تا انفجار ایجاد شود.

به گفته متخصصان، سامانه‌های پایش متان در معادن چین به‌صورت برخط از سطح محلی تا دولت مرکزی متصل هستند و در صورت افزایش غلظت گاز باید هشدار صادر کنند. همین موضوع باعث شده برخی کارشناسان احتمال دستکاری یا غیرفعال شدن سامانه‌های هشدار را مطرح کنند.

یکی از مدیران بازنشسته معادن چین گفته است اگر هشدارها فعال نشده‌اند، یا سامانه‌ها به‌درستی نگهداری نشده بودند یا عمداً از مدار خارج شده بودند.

سابقه تخلفات و هشدارهای قبلی

اطلاعات عمومی نشان می‌دهد شرکت Shanxi Tongzhou Coal Coking Group در سال ۲۰۲۴ در فهرست معادن دارای ریسک بالای زمین‌شناسی و مستعد حوادث بزرگ قرار گرفته بود.

همچنین معدن لیوشنیو در سال ۲۰۲۵ دو بار به دلیل تخلفات ایمنی جریمه شده بود. برخی کارگران محلی نیز مدعی شده‌اند سال گذشته حادثه‌ای دیگر در این معدن دو کشته بر جای گذاشته بود.

مقام‌های چینی اکنون اعلام کرده‌اند مدیران معدن مرتکب تخلفات جدی و غیرقانونی شده‌اند و تحقیقات ملی درباره حادثه آغاز شده است. شی جین پینگ رئیس جمهوری چین نیز دستور بررسی کامل این انفجار را صادر کرده است.

شوک به بازار زغال‌سنگ و نگرانی از کمبود عرضه

فاجعه لیوشنیو تنها پیامد انسانی نداشته و بازار زغال‌سنگ چین را نیز به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است.

پس از حادثه، قیمت زغال‌سنگ کک‌شوی چین به بالاترین سطح دو هفته اخیر رسید و قراردادهای آتی در بازار دالیان جهش قابل توجهی را تجربه کردند.

بر اساس گزارش مؤسسه مشاوره‌ای Mysteel، مقام‌های استان شانشی فعالیت ۱۰۹ معدن را با ظرفیت سالانه حدود ۱۲۲ میلیون تن برای انجام بازرسی‌های ایمنی متوقف کرده‌اند.

این تعطیلی‌ها معادل حدود ۱۰ درصد تولید روزانه استان شانشی است. این استان ستون اصلی تأمین زغال‌سنگ چین محسوب می‌شود.

تحلیلگران هشدار داده‌اند اگر محدودیت‌ها ادامه پیدا کند، بازار زغال‌سنگ چین ممکن است در تابستان با کمبود عرضه و افزایش شدید قیمت‌ها مواجه شود که شرایطی مشابه بحران انرژی سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ خواهد بود که به اختلال در تأمین برق منجر شد.

برخی برآوردها نشان می‌دهد تولید زغال‌سنگ کک‌شوی شانشی در ماه‌های آینده ممکن است بین ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش یابد.

آغاز موج جدید مبارزه با تخلفات معدنی در چین

اداره ملی ایمنی معادن چین در پی این حادثه دستور تشدید بازرسی‌ها در سراسر کشور را صادر کرده است.

طبق اسناد منتشرشده مقام‌های چینی قصد دارند با بازرسی‌های مخفیانه و سرزده فعالیت‌های غیرقانونی مانند استخراج در تونل‌های ثبت‌نشده، ورود کارگران بدون کارت موقعیت‌یاب و دستکاری سامانه‌های پایش گاز را ردیابی و با آن به‌شدت برخورد کنند.

کارشناسان معتقدند این حادثه احتمالاً روند هوشمندسازی و نظارت دیجیتال بر معادن چین را نیز تسریع خواهد کرد.بااین‌حال بسیاری از ناظران می‌گویند مشکل اصلی تنها نبود فناوری نیست، بلکه مسئله اصلی مربوط به فشار اقتصادی برای افزایش تولید و شبکه گسترده تخلفات سازمان‌یافته در برخی معادن خصوصی است که اگر این موضوع اصلاح نشود، می‌تواند فجایع مشابهی را در آینده رقم بزند.