به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه» پس از وقوع جنگ و تعطیلی بازار سرمایه در ۹ اسفند سال گذشته، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران، تعیین تکلیف زمان و نحوه بازگشایی بازار سهام است. از زمان توقف معاملات، سیاست‌گذار تصمیم گرفت بازار سهام را تعطیل نگه دارد و تنها برخی بخش‌ها از جمله صندوق‌های طلا و صندوق‌های درآمد ثابت به فعالیت خود ادامه دهند؛ وضعیتی که تا سال جدید نیز تداوم یافت.
در حالی که در ابتدای این هفته اعلام شد تصمیم‌گیری نهایی درباره بازگشایی بازار سهام به پایان هفته موکول شده، همچنان زمان دقیق بازگشت معاملات در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. این در شرایطی است که پیش‌تر حجت‌اله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، از احتمال بازگشایی بازار طی دو هفته آینده خبر داده بود.
آتش‌بس، نشانه ثبات نیست
اگرچه از ۱۹ فروردین‌ماه آتش‌بس موقتی میان ایران و آمریکا اعلام شده، اما ادامه تنش‌های ژئوپلیتیکی در منطقه باعث شده کارشناسان این وضعیت را شکننده و ناپایدار ارزیابی کنند. در چنین فضایی، بازار سرمایه همچنان با سطح بالایی از عدم قطعیت مواجه است.
تحلیل‌ها نشان می‌دهد حتی در دوره آتش‌بس نیز ریسک‌های مهمی پابرجاست؛ از جمله اختلال در زنجیره تأمین صنایع حیاتی، افزایش هزینه حمل‌ونقل و بیمه، و تداوم محدودیت در مسیرهای کلیدی تجارت. از این منظر، تکیه بر آتش‌بس به‌عنوان مبنایی برای بازگشت کامل بازار به شرایط عادی، اقدامی پرریسک تلقی می‌شود.
هزینه‌های سنگین تداوم تعطیلی
در مقابل، موافقان بازگشایی بازار بر این باورند که تعطیلی طولانی‌مدت بورس خود به عاملی برای تشدید بحران تبدیل می‌شود. به اعتقاد آنها، ادامه بسته بودن بازار می‌تواند به فرسایش اعتماد سهامداران خرد، افت نقدشوندگی، اختلال در فرآیند کشف قیمت و تضعیف نقش بازار سرمایه به‌عنوان شاخص پیشرو اقتصاد منجر شود.
همچنین برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند که تداوم تعطیلی بورس، زمینه‌ساز شکل‌گیری قیمت‌گذاری‌های غیررسمی و نادرست در بازارهای موازی خواهد شد و در سطح بین‌المللی نیز می‌تواند تصویر بازار سرمایه ایران را نزد سرمایه‌گذاران مخدوش کند.
سیاست‌گذار به دنبال راه‌حل میانه
در همین زمینه، مریم محبی در گفت‌وگویی با اشاره به شرایط فعلی آتش‌بس، اعلام کرد در این وضعیت موافق بازگشایی بازار سهام نیست؛ زیرا آتش‌بس به معنای پایان جنگ نیست و همچنان ابهام و ریسک در فضای اقتصادی و سیاسی کشور وجود دارد.
به گفته او، عملکرد حدود ۶۰ روز اخیر نشان می‌دهد نهاد ناظر و سیاست‌گذار نوعی رویکرد میانه را در پیش گرفته‌اند؛ رویکردی که بیش از هر چیز با هدف حمایت از سهامداران طراحی شده است. محبی تأکید کرد افزایش دسترسی، رشد تعداد نمادهای قابل معامله یا توسعه ساعات معاملات در شرایط فعلی نمی‌تواند تصمیمی کم‌ریسک باشد.
او همچنین درباره سناریوی بازگشایی محدود بازار در دوران آتش‌بس گفت اگر قرار باشد طی دو تا سه هفته آینده بورس باز شود، احتمالاً فقط نمادهایی که آسیب کمتری دیده‌اند در اولویت بازگشایی قرار می‌گیرند؛ اما این اقدام می‌تواند فشار فروش را روی همان نمادها متمرکز کند، زیرا بخشی از سرمایه‌گذاران برای تأمین نقدینگی، ناچار به فروش دارایی‌های در دسترس خود خواهند شد.
اگر بازار باز شد، دوباره نباید بسته شود
در سوی دیگر، برزو حق‌شناس نیز معتقد است اگر دلیل اصلی تعطیلی بازار، افزایش ریسک ناشی از جنگ بوده، با تداوم همین ریسک در دوران آتش‌بس، منطق بازگشایی کامل همچنان محل تردید است. به گفته وی، یا باید همزمان با باز شدن صندوق‌های درآمد ثابت و طلا، بازار سهام نیز باز می‌شد، یا اگر این اتفاق نیفتاده، نمی‌توان صرفاً با اتکا به آتش‌بس از بازگشایی دفاع کرد.
حق‌شناس با اشاره به آسیب واردشده به نقدشوندگی بازار تصریح کرد در صورت بازگشایی بورس، باید این اطمینان به فعالان داده شود که بازار دیگر مجدداً تعطیل نخواهد شد؛ حتی اگر تنش‌ها دوباره تشدید شود. از نگاه او، باز و بسته شدن مکرر بازار می‌تواند به بی‌اعتمادی عمیق‌تر و فشار فروش بیشتر دامن بزند.
نسخه پیشنهادی: بازگشایی هوشمندانه
جمع‌بندی دیدگاه‌های مطرح‌شده نشان می‌دهد اگرچه تعطیلی بلندمدت بورس هزینه‌های سنگینی مانند کاهش اعتماد، افت نقدشوندگی و ایجاد شوک مضاعف در آینده به همراه دارد، اما بازگشایی بازار نیز باید با سیاستی تدریجی، کنترل‌شده و هوشمندانه انجام شود.
در چنین شرایطی، مهم‌ترین راهکار آن است که آمادگی زیرساختی و اطلاعاتی بازار از وضعیت ژئوپلیتیک تفکیک شود. به بیان دیگر، حتی اگر شرایط سیاسی همچنان شکننده باشد، بازاری که از نظر فنی، نظارتی و اطلاعاتی آماده شده باشد، توان بیشتری برای مدیریت شوک‌ها خواهد داشت.
بر این اساس، بازگشایی مرحله‌ای بورس با دامنه نوسان محدودتر، نظارت شدیدتر و سیاست‌های حمایتی موقت می‌تواند به جای تبدیل بازار به محل تخلیه هیجان، آن را به مسیر کشف قیمت واقعی و بازسازی اعتماد بازگرداند. بسیاری از کارشناسان معتقدند ادامه تعلیق فرسایشی بازار، تنها بر پیچیدگی چالش‌ها خواهد افزود.
