در بازار فولاد ایران در آخرین ماه‌های سال ۱۴۰۴ از یک سو، محدودیت‌های شدید انرژی در فصل زمستان، تولید را با چالش مواجه کرده و از سوی دیگر، رشد صادرات در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ به نسبت مدت مشابه سال گذشته و تلاش برای جبران کاهش مصرف داخلی، نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری این صنعت راهبردی است.
مهمترین عامل تأثیرگذار بر بازار فولاد ایران در ماه‌های اخیر، تشدید محدودیت‌های انرژی بوده است. پس از تابستانی که با قطعی برق همراه بود، زمستان امسال نوبت به کاهش فشار گاز رسید. اولویت تأمین گاز خانگی در فصول سرد، کارخانه‌های فولادی را با کاهش چشمگیر سهمیه سوخت مواجه کرده و بسیاری از واحدهای تولیدی را ناچار به کاهش سطح فعالیت یا توقف موقت خطوط تولید کرده است. این محدودیت‌ها در حالی اعمال می‌شود که صنعت فولاد کشور در سال‌های اخیر با سرمایه‌گذاری کلان، خود را برای دستیابی به ظرفیت اسمی ۵۵ میلیون تن آماده کرده بود.
رونق صادرات فولاد مبارکه در سایه رکود بازار داخلی
در شرایطی که بازار داخلی به دلیل رکود بخش ساختمان و محدودیت‌های انرژی با کاهش نسبی تقاضا مواجه است، تولیدکنندگان بزرگ کشور تمرکز خود را بر بازارهای صادراتی معطوف کرده‌اند. آمارهای موجود نشان‌دهنده رشد قابل توجه صادرات محصولات فولادی در ماه‌های اخیر است. گروه فولاد مبارکه به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده کشور، توانسته است با تکیه بر ظرفیت تولید سالانه بیش از ۱۲ میلیون تن فولاد خام، درآمد ارزی قابل توجهی از محل صادرات کسب کند و افق دستیابی به یک میلیارد دلار درآمد صادراتی تا پایان سال را دنبال می‌کند.
نوسانات نرخ ارز نیز به‌عنوان عاملی دوگانه عمل کرده است. از یک سو، کاهش ارزش ریال انگیزه صادرات را برای تولیدکنندگان افزایش داده و قدرت رقابت‌پذیری محصولات ایرانی در بازارهای منطقه را تقویت کرده است. از سوی دیگر، بی‌ثباتی نرخ ارز و اصلاحات مورد انتظار در سیاست‌های ارزی، برنامه‌ریزی بلندمدت صادرکنندگان را با ابهام مواجه ساخته است.
در میان محصولات فولادی، محصولات تخت جایگاه ویژه‌ای در استراتژی توسعه صنعت فولاد کشور دارند. فولاد مبارکه به‌عنوان قطب اصلی تولید ورق در ایران، با ظرفیت تولید سالانه ۶.۸ میلیون تن ورق گرم و ۲.۱۵ میلیون تن ورق سرد، نقش کلیدی در تأمین نیاز صنایع پاییندستی ایفا می‌کند. قیمت‌های صادراتی ورق در بنادر ایران در ماه‌های اخیر با ثبات نسبی همراه بوده، اما حجم معاملات تحت تأثیر جو انتظاری ناشی از تعطیلات چینی و محدودیت‌های انرژی کاهش یافته است.
تولید محصولات با ارزش افزوده بالا؛ کلید موفقیت در صادرات
تولیدکنندگان داخلی در تلاش هستند تا با حرکت به سمت تولید گریدهای ویژه و محصولات با ارزش افزوده بالاتر، جایگاه خود را در بازارهای بین‌المللی تثبیت کنند. این استراتژی نه‌تنها به افزایش درآمدهای ارزی کمک می‌کند، بلکه وابستگی صنایع پاییندستی به واردات را نیز کاهش می‌دهد.
بازار فولاد ایران در ماه‌های آینده، بیش از هر چیز تحت تأثیر دو عامل قرار خواهد داشت: نخست، بازگشت تدریجی تولیدکنندگان به مدار عادی پس از پایان محدودیت‌های انرژی زمستانی، و دوم، تداوم روند صادرات با توجه به تحولات نرخ ارز و سیاست‌های تجاری.با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده برای جبران عقب‌ماندگی تولید در ماه‌های پایانی سال و نیز چشمانداز مثبت صادرات، می‌توان انتظار داشت که بازار با عبور از رکود زمستانی، در مسیر رشد قرار گیرد. با این حال، تحقق ظرفیت اسمی ۵۵ میلیون تن
نیازمند رفع اساسی چالش انرژی و ایجاد ثبات در سیاست‌های ارزی و تجاری کشور است. تثبیت جایگاه دهم ایران در تولید جهانی فولاد و تلاش برای ارتقای آن به رتبه هفتم، نیازمند عبور موفق از این چالش‌های ساختاری خواهد بود.ایراسین
