انتقال فولاد؛ نسخه‌ای که بحران انرژی را درمان نمی‌کند
به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه» در شرایطی که کشور با چالش‌های جدی در تأمین منابع حیاتی انرژی شامل آب، برق و گاز مواجه است، مطرح شدن گمانه‌زنی‌هایی درباره انتقال صنایع مادر و راهبردی مانند صنعت فولاد به مناطق جنوبی کشور، از منظر کارشناسی و اقتصادی منطقی به نظر نمی‌رسد. صنایع مستقر در جنوب نیز خود با محدودیت‌های شدید در تأمین برق و گاز روبرو هستند که ریشه در ناترازی کلی گاز در کشور دارد؛ چرا که بخش بزرگی از تولید برق کشور وابسته به گاز طبیعی است و کمبود این منبع، عاملی کلیدی در ایجاد بحران‌های برق و سوخت است.
بنابراین، انتقال صنایع بزرگ به مناطقی با منابع انرژی کمتر یا ناپایدار نه تنها مشکلات را رفع نمی‌کند، بلکه هزینه‌های اقتصادی و زیست‌محیطی قابل توجهی به همراه خواهد داشت؛ بر همین اساس، تمرکز بر بهبود فناوری، ارتقای بهره‌وری و توسعه زیرساخت‌های پایدار و نوین انرژی در محل فعلی صنایع، رویکردی هوشمندانه‌تر و مطابق با منطق توسعه پایدار کشور است.
هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران و استاد دانشگاه، درباره ادعاهای مطرح‌شده پیرامون انتقال فولاد مبارکه به جنوب کشور اظهار کرد: نخستین مسئله، بررسی دقیق میزان خسارات واردشده به این مجتمع است؛ آنچه مسلم است این است که کل مجموعه از بین نرفته و به همین دلیل، صحبت از انتقال فولاد مبارکه عملاً به معنای احداث یک مجتمع جدید از صفر خواهد بود؛ چراکه انتقال ماشین‌آلات، زیرساخت‌ها و فناوری یک واحد صنعتی ۴۰ تا ۵۰ ساله از نظر فنی و عملیاتی ممکن نیست.
وی با تأکید بر ضرورت بازنگری در رویکرد توسعه صنعتی کشور افزود: امروز مهم‌ترین مسئله، فناوری است؛ اگر چند دهه پیش فولاد مبارکه با فناوری روز آن زمان در مرکز کشور احداث شد، اکنون باید از فرصت بازسازی برای حرکت به سمت فناوری‌های نوین استفاده کرد.
به گفته رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران، پیش از هر تصمیمی باید یک بررسی جامع در چارچوب توسعه صنعتی کشور انجام شود تا مشخص شود این مجموعه با چه ظرفیتی، در چه ابعادی و مهم‌تر از همه با چه فناوری‌ای باید فعالیت کند؛ فناوری‌ای که مصرف آب و انرژی در آن به حداقل برسد.
اورعی با اشاره به مسئله آب ادامه داد: با توجه به شرایط اقلیمی و وضعیت فعلی کشور، فولاد مبارکه در صورت بازسازی باید به سمت کاهش حداکثری مصرف آب و تقویت سیستم‌های بازچرخانی حرکت کند، باتوجه به اقداماتی که در این حوزه انجام داده است، با ارتقای فناوری و توسعه بازچرخانی، مسئله آب در صنعت فولاد قابل مدیریت خواهد بود.
اورعی با بیان اینکه سهم صنعت از مصرف آب کشور بسیار محدود است، گفت: حدود ۴ درصد مصرف آب کشور مربوط به صنعت، ۶ درصد مربوط به مصرف خانگی و حدود ۹۰ درصد مربوط به بخش کشاورزی است؛ بنابراین تمرکز صرف بر مصرف آب صنایع بدون اصلاح الگوی مصرف در کشاورزی، نگاه دقیقی نیست.
وی سپس به مهم‌ترین چالش صنعت فولاد یعنی مسئله برق و گاز پرداخت و گفت: تولید برق کشور همچنان وابسته به گاز طبیعی است و حتی اگر فولاد مبارکه نیروگاه اختصاصی احداث کند، باز هم سوخت اصلی آن گاز خواهد بود، این در حالی است که صنعت گاز کشور با کاهش تولید و ناترازی جدی مواجه شده و همین مسئله، تأمین پایدار انرژی را با ابهام روبه‌رو کرده است.
مسیر هوشمندانه بازسازی
اورعی تأکید کرد که حتی استقرار صنایع در جنوب کشور نیز لزوماً مشکل را حل نمی‌کند، زیرا کمبود گاز می‌تواند صنایع مستقر در مناطق جنوبی را نیز با مشکل مواجه کند.
این استاد دانشگاه با اشاره به ضرورت تغییر الگوی تأمین انرژی فولاد مبارکه اظهار کرد: اگر قرار است این مجتمع بازسازی شود، باید همزمان به سمت فناوری‌هایی حرکت کند که مصرف آب، برق و انرژی را به حداقل می‌رسانند؛ در چنین شرایطی دیگر نمی‌توان تأمین برق آینده این مجتمع را بر پایه اتکا به گاز برنامه‌ریزی کرد و باید از همین حالا به سراغ راهکارهای جایگزین رفت.
وی با اشاره به برنامه فولاد مبارکه برای احداث نیروگاه خورشیدی گفت: اجرای طرح ۶۰۰ مگاواتی خورشیدی اقدام مثبتی است، اما برای تأمین برق پایدار کافی نیست.
اورعی تأکید کرد: مسئله اصلی برای صنعتی مانند فولاد مبارکه، تأمین برق پایدار در تمام ساعات شبانه‌روز است؛ از این رو، همزمان با بازسازی باید الگوی مصرف برق مجتمع در کل ۲۴ ساعت به‌طور دقیق محاسبه و بر اساس آن، ترکیبی بهینه از انرژی خورشیدی، بادی و سامانه‌های ذخیره‌سازی طراحی شود.
وی افزود: انرژی خورشیدی و بادی می‌توانند مکمل یکدیگر باشند؛ به‌گونه‌ای که در ساعات کاهش تولید خورشیدی، به‌ویژه از عصر تا صبح، انرژی بادی بخشی از نیاز شبکه را جبران کند؛ اگر این ترکیب به‌صورت علمی، اقتصادی و مبتنی بر مدل‌های بهینه‌سازی اجرا شود، فولاد مبارکه می‌تواند تا حد زیادی از وابستگی به شبکه سراسری برق مستقل شود و برق پایدار مورد نیاز خود را تأمین کند.
اورعی در پایان خاطرنشان کرد: جابه‌جایی فولاد مبارکه اقدامی غیرمنطقی و عملاً غیرقابل اجراست، اما بازسازی این مجتمع می‌تواند فرصتی برای یک جهش فناورانه باشد؛ جهشی که در آن مصرف آب و انرژی به حداقل برسد و زیرساخت انرژی مجموعه نیز بر پایه راهکارهای پایدار و نوین بازطراحی شود.
