رقابت انگلیس و اتحادیه اروپا بر سر فولاد؛ هزینه کربن صادرات به لندن کمتر شد
اختلاف معنادار در هزینه اجرای سازوکارهای تعدیل کربن مرزی انگلیس و اتحادیه اروپا، زمینهساز شکلگیری مزیتهای تجاری متفاوت در بازار فولاد شده است. تحلیل فستمارکتس نشان میدهد این شکاف بهویژه برای تولیدکنندگان پرکربن میتواند انگیزه انتقال محمولههای صادراتی از بازار اروپا به انگلیس را تقویت کند.

پایگاه خبری «معدن نامه»: اجرای سازوکار تعدیل کربن مرزی انگلیس (UK CBAM) از اول ژانویه ۲۰۲۷، در شرایطی آغاز میشود که تفاوت در فرمولهای محاسبه، مقادیر پیشفرض انتشار و زمانبندی حذف تدریجی تخصیص رایگان انتشار کربن، میتواند هزینههای متفاوتی برای واردات محصولات مشمول این سازوکار در انگلیس و اتحادیه اروپا ایجاد کند.
بررسیهای مؤسسه بینالمللی فستمارکتس نشان میدهد هزینه کربنی واردات محصولات مشمول مکانیسم انگلیس در اغلب موارد بهمراتب کمتر از هزینه متناظر در اتحادیه اروپا خواهد بود. این اختلاف برای محصولاتی که در فرایند تولید آنها انتشار کربن بیشتری ثبت میشود، چشمگیرتر است و میتواند انگیزه صادرکنندگان برای تغییر مقصد محمولههای تجاری و انتقال بخشی از تجارت از بازار اتحادیه اروپا به انگلیس را افزایش دهد.
برای نمونه، بر اساس مقادیر پیشفرض انتشار، واردات هر تن ورق گرم فولادی (HRC) تولیدشده در چین در سال ۲۰۲۷ میتواند تحت سازوکار کربن مرزی انگلیس حدود ۳۴ پوند هزینه کربنی داشته باشد؛ در حالی که هزینه متناظر آن در اتحادیه اروپا حدود ۱۷۷ پوند برآورد میشود. به این ترتیب، اختلاف هزینه به حدود ۱۴۳ پوند به ازای هر تن میرسد؛ محاسبهای که بر مبنای قیمتهای کربن در سهماهه سوم سال ۲۰۲۶ انجام شده است.
این دو سازوکار علاوه بر تفاوت در فرمول محاسبه هزینه، از مقادیر پیشفرض متفاوت و برنامه زمانی متمایزی برای حذف تخصیص رایگان انتشار برخوردارند؛ موضوعی که باعث میشود گروههای مختلف تولیدکنندگان، بسته به شدت انتشار کربن محصولات خود، با پیامدهای اقتصادی متفاوتی مواجه شوند.
تفاوت در فرمول محاسبه؛ منشأ اصلی شکاف هزینه کربنی
در سازوکار تعدیل کربن مرزی اتحادیه اروپا، واردکنندگان موظفاند گواهیهایی متناسب با میزان انتشار کربن نهفته در کالاهای وارداتی خریداری و تسلیم کنند. با این حال، میزان تعهد آنها پس از کسر سهم تخصیص رایگان انتشار کربن که همچنان به تولیدکنندگان اروپایی اختصاص مییابد، محاسبه میشود.این سهم بر اساس حاصلضرب معیار انتشار محصول در ضریب تعدیل کربن مرزی تعیین میشود. ضریب مذکور در سال ۲۰۲۶ برابر با ۹۷.۵ درصد است. همچنین در محاسبات اتحادیه اروپا، هزینه کربنی پرداختشده در کشور مبدأ نیز از تعهد واردکننده کسر میشود.
قیمت گواهیهای کربنی اتحادیه اروپا بر مبنای میانگین فصلی قیمت حراج مجوزهای انتشار در نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا تعیین میشود. این میانگین در سهماهه سوم سال ۲۰۲۶ به ۸۲.۳۲ یورو به ازای هر تن دیاکسیدکربن رسید.در مقابل، سازوکار تعدیل کربن مرزی انگلیس برخلاف مدل اتحادیه اروپا، بهجای نظام مبتنی بر خرید و تسلیم گواهی، در قالب یک مالیات کربنی عمل میکند.
در این سازوکار، واردکنندگان میزان انتشار کربن نهفته در محصولات را در نرخ تعیینشده برای هر بخش صنعتی ضرب میکنند. این نرخها هر سه ماه یکبار از سوی اداره درآمد و گمرک اعلیحضرت (HMRC) بازنگری میشود و بر اساس میانگین قیمت حراج مجوزهای انتشار در نظام تجارت انتشار کربن انگلیس تعیین خواهد شد.
HMRC همچنین سهم انتشار کربنی را که تولیدکنندگان انگلیسی همچنان از طریق تخصیص رایگان پوشش میدهند، از نرخ محاسباتی کسر میکند.این نهاد در ۱۶ اکتبر، نرخهای نمونه سازوکار تعدیل کربن مرزی انگلیس را با استفاده از قیمت ۵۸.۱۵ پوندی هر تن دیاکسیدکربن معادل (tCO₂e) در نظام تجارت انتشار انگلیس طی سهماهه سوم سال ۲۰۲۶ منتشر کرد.
تفاوت سازوکارها؛ مزیت انگلیس برای تولیدکنندگان پرکربن
بررسی فستمارکتس نشان میدهد حتی در صورت همگرایی قیمت کربن در دو نظام تجارت انتشار پس از اتصال احتمالی آنها، تفاوت در فرمول محاسبه هزینههای کربن مرزی همچنان به ایجاد هزینههای متفاوت منجر خواهد شد.
در مدل اتحادیه اروپا، میزان مشخصی از انتشار کربن بر اساس معیار انتشار محصول و ضریب تعدیل مربوطه از تعهد واردکننده کسر میشود. در نتیجه، تولیدکنندگانی که شدت انتشار آنها در سطح معیار تعیینشده یا پایینتر از آن باشد، برای این بخش از انتشار هزینهای پرداخت نمیکنند؛ اما برای هر تن انتشار بالاتر از این معیار، باید هزینه کامل گواهی کربن را بپردازند.
در مقابل، مدل انگلیس چنین کسر ثابتی را برای میزان انتشار محصولات در نظر نمیگیرد. در این سازوکار، تمام انتشار کربن نهفته در محصول مشمول محاسبه میشود، اما نرخ اعمالشده بهشدت تخفیفیافته است.این تفاوت به شکلگیری یک نتیجه متفاوت در دو بازار منجر میشود: هزینه سازوکار انگلیس برای تولیدکنندگان با شدت انتشار کربن بالا کمتر از هزینه متناظر در اتحادیه اروپا خواهد بود؛ در حالی که برای تولیدکنندگان کمکربن، سازوکار اتحادیه اروپا میتواند هزینه کمتری ایجاد کند.
از نگاه فستمارکتس، این ساختار در مدل انگلیس انگیزه کمتری برای کاهش انتشار کربن ایجاد میکند؛ زیرا حتی تولیدکنندگان با عملکرد زیستمحیطی بهتر نیز مشمول پرداخت هزینه برای انتشار ثبتشده محصولات خود میشوند و در مقابل، تولیدکنندگان پرکربن از نرخ پایینتر بهرهمند خواهند شد.بر اساس محاسبات فستمارکتس برای ورق گرم تولیدشده به روش کوره بلند و با استفاده از قیمتهای کربن سهماهه سوم سال ۲۰۲۶، نقطه تقاطع هزینه دو سازوکار حدود ۱.۵ تن دیاکسیدکربن معادل به ازای هر تن فولاد برآورد شده است.
این محاسبه با فرض اعلام میزان انتشار یکسان از سوی واردکنندگان در هر دو نظام انجام شده است. بر این اساس، در سطوح انتشار کمتر از ۱.۵ تن، سازوکار اتحادیه اروپا هزینه کمتری دارد؛ اما در سطوح بالاتر از این مقدار، مدل انگلیس ارزانتر خواهد بود. این وضعیت شامل بخش عمده تولیدکنندگانی میشود که برای محاسبه انتشار محصولات خود ناچار به استفاده از مقادیر پیشفرض هستند.
احتمال تغییر مسیر تجارت فولاد به سمت انگلیس
اختلاف هزینه کربنی میان دو بازار، خطر تغییر مسیر تجارت محصولات فولادی و انتقال محمولهها از اتحادیه اروپا به انگلیس را افزایش داده است. تحلیل دادههای مؤسسه Global Trade Tracker از سوی فستمارکتس نشان میدهد نشانههایی از وقوع این تغییر مسیر حتی پیش از اجرایی شدن سازوکار تعدیل کربن مرزی انگلیس نیز مشاهده میشود.
بر اساس این بررسی، صادرات محصولات تخت فولادی پوششدار هند به اتحادیه اروپا در فاصله ژانویه تا ژوئیه ۲۰۲۶، در مقایسه با دوره مشابه سال ۲۰۲۵، حدود ۳۰ درصد کاهش یافته است.در همین دوره، صادرات هند به بازارهای خارج از اتحادیه اروپا ۶۳ درصد، معادل ۸۰ هزار تن، افزایش پیدا کرد و حدود نیمی از کاهش صادرات به بازار اروپا را جبران کرد.
بخش عمده این افزایش صادرات به مقصد انگلیس انجام شد؛ بهطوری که حجم محمولههای ارسالی از هند به این کشور از ۵ هزار تن به ۷۹ هزار تن رسید.البته سازوکار تعدیل کربن مرزی تنها عامل تغییر مسیر تجارت فولاد نیست. اعمال سهمیههای سختگیرانهتر واردات فولاد در اتحادیه اروپا و تعرفه ۵۰ درصدی برای حجم واردات مازاد بر سهمیهها از اول ژوئیه نیز بر جریان تجارت جهانی فولاد تأثیر گذاشته است.
صادرات فولاد ترکیه نیز الگوی مشابهی را نشان میدهد. در این دوره، صادرات ترکیه به اتحادیه اروپا حدود ۲۰ درصد، معادل ۷۷۰ هزار تن، کاهش یافت؛ در حالی که صادرات این کشور به بازارهای خارج از اتحادیه اروپا حدود ۱۸ درصد، معادل ۹۶۰ هزار تن، افزایش پیدا کرد.
محدودیت ظرفیت بازار انگلیس برای جذب صادرات مازاد
یکی از پرسشهای اساسی پیشروی بازار فولاد، تداوم تغییر مسیر صادرات پس از اول ژانویه ۲۰۲۷ و آغاز اجرای سازوکار تعدیل کربن مرزی انگلیس است.از یک سو، اجرای این سازوکار میتواند بخشی از مزیت بازار انگلیس را برای صادرکنندگان با شدت انتشار کربن بالا کاهش دهد و آنها را به جستوجوی مقاصد جایگزین در بازارهای دیگر سوق دهد.
از سوی دیگر، سناریوی مرکزی فستمارکتس نشان میدهد واردات محصولات مشمول سازوکار کربن مرزی اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۳ درصد کاهش خواهد یافت. همچنین پیشبینی میشود حدود ۱۰ درصد از واردات باقیمانده نیز بهدلیل اجرای این سازوکار، مبدأ تأمین خود را تغییر دهند.
این حجم از تجارت که به دنبال یافتن بازارهای جایگزین خواهد بود، قابلتوجه است و در مقایسه با اندازه بازار انگلیس نیز رقم بزرگی محسوب میشود. بنابراین، بازار انگلیس احتمالاً ظرفیت جذب تمام محمولههایی را که در نتیجه محدودیتهای اتحادیه اروپا از مسیر تجاری قبلی خود خارج میشوند، نخواهد داشت.با این حال، پایینتر بودن هزینه کربنی سازوکار انگلیس در مقایسه با مدل اتحادیه اروپا، بهویژه برای تولیدکنندگان با شدت انتشار بالا، میتواند همچنان این کشور را به مقصدی جذاب برای بخشی از صادرات تغییرمسیریافته تبدیل کند.
اتصال نظامهای تجارت انتشار؛ تصمیم سرنوشتساز در نشست بروکسل
انگلیس و اتحادیه اروپا در آستانه نهایی کردن مذاکرات مربوط به اتصال نظامهای تجارت انتشار کربن خود قرار دارند و انتظار میرود نتیجه این گفتوگوها در نشست سران دو طرف در بروکسل، در ۲۰ نوامبر اعلام شود.
در صورت نهایی شدن این توافق، انتظار میرود کالاهای دارای مبدأ اتحادیه اروپا و انگلیس از سازوکار تعدیل کربن مرزی طرف مقابل معاف شوند. با این حال، چنین توافقی تغییری در وضعیت محصولات وارداتی از کشورهای ثالث ایجاد نخواهد کرد و فولاد، آلومینیوم، سیمان و کودهای وارداتی از سایر کشورها از سال آینده همچنان مشمول هر دو سازوکار خواهند بود.از این رو، میزان همگرایی و هماهنگی دو نظام تعدیل کربن مرزی به یکی از مهمترین ابهامهای پیشروی بازارهای صنعتی پس از نشست بروکسل تبدیل شده است.




