تبدیل ایران به هاب فرآوری و صادرات معدنی

به گزارش پایگاه خبری معدن نامه، برای پاسخ به این پرسش‌ها پارادایم‌های مختلف اقتصاد معدن در جهان را بررسی می‌کنیم؛ اقتصاد معدن جهان در دهه‌های گذشته تحت تاثیر تغییرات فناورانه، زیست‌محیطی و ژئوپلیتیکی تحول یافته و پارادایم‌های گوناگونی شکل گرفته‌اند. مهم‌ترین این پارادایم‌ها عبارت‌اند از:

الف) پارادایم استخراج‌ محور سنتی (Resource Extraction Paradigm): این پارادایم مبتنی بر استخراج مواد اولیه و صدور خام آنها با کمترین فرآوری است. این مدل در کشور‌های دارای منابع فراوان، اما با فناوری محدود مانند بسیاری از کشور‌های آفریقایی، آمریکای لاتین و آسیای مرکزی رایج بوده است.

ب) پارادایم ارزش‌افزوده و توسعه صنعتی (Value Addition Paradigm): در این پارادایم کشور‌ها به سمت زنجیره‌سازی تولید پیش می‌روند تا به جای صادرات مواد خام، محصولات نیمه‌نهایی یا نهایی (مثل آلیاژها، باتری‌ها یا قطعات صنعتی) را صادر کنند. استرالیا، شیلی و کانادا نمونه‌هایی از این کشور‌ها هستند.

پ) پارادایم پایدار و سبز (Sustainable and Green Mining Paradigm): در این پارادایم تمرکز بر کاهش اثرات زیست محیطی، بازیافت پسماندها، کاهش مصرف انرژی و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در معدنکاری است و این مدل در اروپا، کانادا و اخیراً چین در حال گسترش است.

ت) پارادایم دیجیتال و هوشمندسازی (Digital Mining Paradigm): در این پارادایم با بهره‌گیری از اینترنت اشیا (IoT)، هوش مصنوعی، روباتیک و سیستم‌های کنترل از راه دور، بهره‌وری و ایمنی ارتقا می‌یابد. معدن‌های زیرزمینی سوئد و استرالیا مبتنی بر این فعال هستند.

ث) پارادایم حکمرانی و شفافیت (Governance Paradigm): بر پایه ارتقای شفافیت در قرارداد‌های معدنی، سهم‌دهی به جوامع محلی و تنظیمات قانونی مدرن (مثلاً طبق اصول EITI – ابتکار شفافیت صنایع استخراجی) برقرار است.

پرسش دوم این است که آینده اقتصاد معدن در ایران چیست؟ کنارگذر یا مکملی برای نفت و پتروشیمی؟

در پاسخی کوتاه به این پرسش می‌توان گفت اقتصاد معدن می‌تواند و باید به عنوان یک کنارگذر راهبردی و مکمل بلندمدت برای اقتصاد نفت و پتروشیمی عمل کند به‌ویژه اگر با اصلاحات فناورانه، سرمایه‌گذاری و حکمرانی همراه شود.

ایران با ذخایر فلزی و غیرفلزی از قبیل مس، آهن، سرب، روی، طلا، عناصر نادر خاکی و… که دارد، از موقعیت ژئوپلیتیک جذابی برخوردار است و می‌تواند هاب فرآوری و صادرات معدنی منطقه باشد، در همین حال با رشد انرژی‌های تجدیدپذیر و خودروسازی برقی تقاضای جهان برای فلزاتی مثل لیتیوم، کبالت، نیکل و مس افزایش یافته است.

معادن ایران ظرفیت اشتغال‌زایی بالا در مناطق کمتر توسعه‌یافته دارند و معدن می‌تواند موتور محرک توسعه منطقه‌ای باشد، اما برای رسیدن به این هدف پیش‌نیاز‌هایی لازم است از جمله کاهش وابستگی به خام‌فروشی در شرایطی که بیش از ۷۰ درصد صادرات مواد معدنی ایران به صورت خام است، افزایش سرمایه‌گذاری خارجی و فناوری‌های نوین، رفع مشکلات حقوقی، زیست‌محیطی و تضاد با جوامع محلی و ایجاد زیرساخت‌های مناسب حمل‌ و نقل و انرژی در مناطق معدنی؛ بنابراین اگر اقتصاد معدن در ایران به سمت فرآوری داخلی و زنجیره ارزش برود، با سیاست‌های پایدار و فناورانه همراه شود و با دیپلماسی اقتصادی فعال برای صادرات هدفمند پیش برود نه تنها می‌تواند یک «کنارگذر مطمئن» بلکه یک ستون سوم برای اقتصاد ایران در کنار نفت و پتروشیمی خواهد بود.

با توجه به ظرفیت‌ها و چالش‌های ایران، در ادامه نقشه راه پیشنهادی توسعه اقتصاد معدن ایران در افق ۱۴۱۰ (۲۰۳۱ میلادی) ارائه می‌شود. این نقشه راه در چهار محور اصلی تدوین شده است:

۱. توسعه زیرساخت‌ها و زنجیره ارزش معدنی که هدف از آن افزایش ارزش‌افزوده و جلوگیری از خام‌ فروشی است و برای تحقق آن باید واحد‌های فرآوری و ذوب (کنسانتره، آند، شمش، آلیاژ) احداث شود و توسعه یابد، صنایع پایین‌دستی (کابل‌ سازی، باتری‌ سازی، تجهیزات برقی و…) تقویت شود، خوشه‌های صنعتی معدنی در استان‌های محروم از قبیل کرمان، خراسان جنوبی و یزد توسعه یابد و از احداث پارک‌های فناوری معدنی با همکاری دانشگاه‌ها حمایت صورت بگیرد.

۲. سرمایه‌گذاری، فناوری و انتقال دانش که هدف از آن جذب فناوری‌های نوین و ارتقای بهره‌وری است و برای تحقق آن باید سیاست‌های تشویقی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی و ایرانیان مقیم خارج تدوین شود؛ دانش با قرارداد‌های شفاف با شرکت‌های صاحب‌تکنولوژی از کشور‌هایی مانند استرالیا، چین و کانادا انتقال یابد، ناوگان حفاری، تجهیزات مکانیزه و سیستم‌های کنترلی معادن نوسازی شود و پایلوت‌های معدنکاری هوشمند (IoT، AI و اتوماسیون) با همکاری دانشگاه‌های صنعتی اجرا شود.

۳. حکمرانی، شفافیت و پایداری که هدف از آن توسعه پایدار، حمایت از جوامع محلی و کاهش فساد است و برای اجرای آن باید در قانون معادن برای بهبود امنیت سرمایه‌گذاری بازنگری شود، پیوست داوطلبانه به چارچوب EITI (ابتکار شفافیت صنایع استخراجی) صورت بگیرد، چارچوب مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها (CSR) برای معادن تدوین شود و نظارت محیط‌زیستی و تدوین دستورالعمل بازیابی زمین پس از استخراج تقویت شود.

۴. بازارسازی و دیپلماسی اقتصادی که هدف از آن تبدیل ایران به هاب صادرات مواد معدنی با ارزش‌افزوده بالا است و اجرای آن نیاز به تدوین بسته‌های صادراتی و تهاتر مواد معدنی با فناوری یا انرژی، توسعه بازار‌های صادراتی جدید در آسیا، آفریقا و اروپا، ایجاد بورس تخصصی فلزات و مواد معدنی در ایران با قیمت‌گذاری رقابتی و عقد قرارداد‌های بلندمدت صادرات با کشور‌های هدف (هند، چین، ترکیه، روسیه و کشور‌های حوزه CIS) دارد.

اگر دولت، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و نهاد‌های سیاست‌گذار با هم‌افزایی و برنامه‌ریزی واقع‌گرایانه این نقشه راه را اجرا کنند، ایران می‌تواند تا سال ۱۴۱۰ به یکی از قطب‌های معدنی نوآور و پایدار منطقه تبدیل شود و تکیه‌گاه مهمی برای اقتصاد پسانفتی بسازد.

اسدالله فرشاد – پیشکسوت صنعت آهن و فولاد کشور

 چیلان

منبع خبر: تیم تحریریه معدن‌نامه کد خبر: 237427
گزارش خطا
سلب مسئولیت و قوانین انتشار خبر
منبع خبر «تیم تحریریه معدن‌نامه» است و معدن‌نامه در قبال محتوای آن هیچ مسئولیتی ندارد. چنانچه محتوا را شایسته تذکر می‌دانید، خواهشمند است کد ( 237427 ) را همراه با ذکر موضوع به شماره 0989121302339 پیامک بفرمایید. با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه معدن‌نامه مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بازار بین‌الملل
طلا (Gold)▲ 0,02%3,995 USD/اونس23 روز پیشنقره (Silver)▲ 0,09%53,92 USD/اونس23 روز پیشمس (Copper)▲ 1,78%6,48 نیازمند تأیید واحد25 روز پیشآلومینیوم (Aluminium)▲ 1,26%3,047 USD/تن25 روز پیشروی (Zinc)▲ 1,93%3,748 USD/تن25 روز پیشنیکل (Nickel)▼ 0,12%15,846 USD/تن23 روز پیشسرب (Lead)▲ 0,53%1,915 USD/تن25 روز پیشپلاتین (Platinum)▲ 0,42%1,562 USD/اونس25 روز پیشپالادیوم (Palladium)▼ 0,19%1,050 USD/اونس23 روز پیش
بازار داخل ایران
طلای ۱۸ عیار▼ 0,27%25,993,300 تومان/گرم23 روز پیشطلای ۲۴ عیار▼ 0,27%34,657,400 تومان/گرم23 روز پیشسکه امامی▲ 0,10%264,735,000 تومان23 روز پیشنیم‌سکه▲ 1,06%140,600,000 تومان23 روز پیشربع‌سکه▲ 1,29%75,460,000 تومان23 روز پیشدلار بازار▲ 0,37%269,500 تومان23 روز پیشمس▲ 1,78%6,48 دلار25 روز پیشآلومینیوم▲ 1,26%3,047 دلار25 روز پیشروی▲ 1,93%3,748 دلار/تن25 روز پیشسرب▲ 0,53%1,915 دلار/تن25 روز پیشسنگ‌آهن▲ 0,90%675 دلار26 روز پیشفولاد▲ 0,29%1,381 دلار25 روز پیشنیکل▼ 0,12%15,846 دلار/تن23 روز پیشقلع▼ 1,82%55,000 دلار/تن23 روز پیشنقره▲ 0,09%53,92 دلار23 روز پیش
فارسیEnglish